MATERİALİZMİN SONU

Qüllə və zirvəsindəki bağlı otaq

2010-07-20T14:12:00.000-07:00

Beynimizdə qavradıqlarımıza görə xarici aləmdəki hər şeyin əsli ilə təmasda olduğumuzu zənn etməyiniz böyük bir xətadır. Çünki əsla beynimizdən kənara çıxaraq buna nəzarət etmək imkanımız yoxdur. Gördüyümüz və hiss etdiyimiz hər şey Allahın bizim ruhumuza göstərdiyi hisslərdir. Tək mütləq varlıq isə hər şeyin Yaradıcısı olan, aləmlərin Rəbbi Uca Allahdır.

Bu məqalənin başlığını əmələ gətirən sözügedən qüllə anlayışı hər şeyin beynimizdə əmələ gəlməsi həqiqətini daha yaxşı açıqlamaq üçün istifadə etdiyimiz bir nümunədir.

Mənası budur: əgər hal-hazırda beyninizin içində olan dünya görüntüsünün və öz bədəninizə aid görüntünün kənarda bir də maddi əslinin olduğunu iddia edirsinizsə, onda bütün bu görüntüləri kəllənin içində daşıyan nəhəng bir bədənin varlığını da qəbul etməlisiniz. Bu halda siz hər şeyi beyninizdə qavradığınıza görə sanki nəhəng bir qüllənin təpəsindəki kiçik bir otağa həbs edilmiş kiçik bir adamsınız. Bu nəticəyə necə gəldiyimizi mərhələ-mərhələ düşünək:

1. Hal-hazırda gözlərinizi hərləyib ətrafa baxdıqda bir çox cisim görürsünüz. Divarlar, əşyalar, göy üzü, evlər, insanlar, avtomobillər və bütün bunlarla bərabər bir də öz bədəniniz. Bütün bu cisimlərin hamısı, bədəniniz də daxil olmaqla eyni yerdədirlər.

2. Bu yer, görəsən, haradır? Bu yerin kənarda başqa hər hansı bir yer deyil, əslində sizin beyninizin içindəki görmə mərkəzi olduğunun fərqinə vara bilərsiniz. Yəni təmasda olduğunuz bütün dünya, öz bədəniniz də daxil olmaqla, kəllənizin içində, beyninizin arxa tərəfində yerləşən bir neçə sm³ həcmindəki bir yerdədir. Hal-hazırda kəllənizin içindəki bu yerdəki jurnala baxırsınız. Jurnalı əllərinizlə çevirərkən gördüyünüz və hiss etdiyiniz əllər beyninizin görmə və toxunma mərkəzlərində yerləşir. Bədəninizin bütün orqanları da eyni yerdə, kəllənizin içindədir. Bu jurnalı oxuyarkən oturduğunuz kreslo, kreslonun yerləşdiyi otaq da eyni yerdədir.

3. Bəs bir hiss olan və kəllənizin içində yerləşən bu bədəndən kənarda bir də ayrıca maddi bir bədəninizin olduğuna inanırsınızmı? Əgər belə bir bədən olduğuna inanırsınızsa, bilin ki, onu indiyə qədər heç görə bilməmisiniz. Belə bir bədənin varlığına dair sadəcə təsəvvürünüz ola bilər.

4. Əgər belə bir bədənin olduğuna inanırsınızsa, onun hal-hazırda gördüyünüz bədəninizdən kənarda yerləşən bir nəhəng olduğunu qəbul etməlisiniz. Siz və bütün gördükləriniz, yəni otağınız və ya kənardakı cisimlərin hamısı bu nəhəngin kəlləsindəki görmə mərkəzində yerləşdiyinə görə onun maddi bədəni çox-çox böyük olmalıdır. Hal-hazırda olduğunuz məkandan daha aşağıda çiyinləri, qolları, gövdəsi, qıçları və ayaqları olmalıdır. (Əgər o da sizin kimi iki qollu, iki ayaqlı insandırsa).

5. Belə olduqda siz nəhəng bir qüllənin təpəsindəki qıfıllı bir otaqda yaşayan, bu otaqdan heç bir zaman çıxa bilməyən, sadəcə önünə qoyulan ekranı seyr edən həbs edilmiş bir insan olursunuz. Qüllə xarici aləmdə mövcud olduğunu iddia etdiyiniz maddi bədəniniz, gördüyünüz bədən isə qüllənin təpəsində həbs olmuş kiçik adamdır.

Bu nəhəng qülləni (yəni mövcud olduğunu hesab etdiyiniz maddi bədəninizi) heç vaxt görə bilməzsiniz. Çünki qüllənin təpəsindəki kiçik qıfıllanmış qaranlıq otağa salınmısınız. Həyatınız boyu o otaqdan çıxa bilməzsiniz. O qaranlıq otağın divarlarında əks etdirilən görüntüləri izləyirsiniz. Bu görüntülərdəki bəzi cisimlər (məsələn ulduzlar) sizə bəlkə milyonlarla kilometr uzaqlıqda kimi gələ bilər. Əslində isə daima eyni kiçik otağın içərisindəsiniz.

Bu mövzunu daha yaxşı anlamaq üçün televizorlarda tez-tez rast gəldiyimiz fantastik cizgi filmlərindən də nümunə verə bilərik. Bu cizgi filmlərinin bəzilərində nəhəng bir bədən kəlləsindəki nəzarət mərkəzində oturan bir şəxs tərəfindən idarə edilir. Məsələn, “Voltran” adlı məşhur cizgi filmində nəhəng robotlar kəllə tərəfindəki mərkəzdə oturan bir adam tərəfindən idarə edilirlər. Nəhəng robot bu insanın əmrlərinə görə hərəkət edir. Adam nəhəng bir qüllə böyüklüyündəki robotun içində oturan kiçik bir bədəndir.

Elə isə, əgər hal-hazırda gördüyünüz, hiss etdiyiniz bədənin maddi bir qarşılığı olduğuna inanırsınızsa, belə bir sistemi qəbul etməlisiniz. Başqa sözlə, sanki “bir qüllənin təpəsindəki otaqda oturan kiçik adam” və ya “nəhəng bir robotun təpəsində oturan kiçik adam” olduğunuzu qəbul etməlisiniz. Bu mövzunu belə bir misalla daha yaxşı açıqlaya bilərik: çöldə bir avtomobilin olduğunu və özünü də bu avtomobili gördüyünü iddia edən şəxs bunları düşünməlidir:

Avtomobilə aid görüntü insanın beynindəki görmə mərkəzində əmələ gəlir. Görmə mərkəzi isə cəmi bir neçə sm³ ölçüsündəki bir sahədir. Əgər bu sahəyə bir neçə metr ölçüdəki avtomobilin görüntüsü sığırsa, bu sahənin ən az bu genişlikdə olması lazımdır.

Əgər bu sahə bir neçə metr genişliyindədirsə, onda insan beyni də bu sahəyə uyğun nisbətdə böyük olmalıdır.

Əgər insan beyni bu qədər böyükdürsə, insanın bədəni də yenə beyinlə uyğun nisbətdə kilometrlərlə uzunluqda olmalıdır.

Burada sadəcə bir avtomobili görən şəxsdən bəhs edildi. Eyni vəziyyəti kilomterlərlə uzanıb gedən bir vadiyə baxan şəxs haqqında düşünək. Əgər vadinin əslini gördüyünü iddia edirsə, bu şəxsin görmə mərkəzi də eyni dərəcədə ən az kilometrlərlə uzanıb gedən bir sahə ölçüsündə yer tutmalıdır. Onda insanın beyni, daxili orqanları, qolları, qıçları da buna uyğun nisbətdə nəhəng bir ölçüyə malik olmalıdır.

Belə bir şey mümkün olmadığına görə xarici aləmdə bir neçə metrlik bir avtomobilin və ya kilometrlərlə uzanıb gedən bir vadinin olduğunu və insanın da onların əslləri ilə təmasda olduğunu iddia etmək son dərəcə məntiqsiz deyilmi?

Böyük ehtimalla, həyatınızın əvvəlindən bəri qəbul etdiyiniz “bədənim bu dünyadadır, mən də bədənimdən xarici aləmə baxıram” kimi təsəvvür səhvdir. Belə bir şey mümkün deyil.

Bundan daha ağıllı nəticə isə qüllə deyə bir şeyin olmadığını qəbul etməkdir. Çünki bunun varlığına dair heç bir dəlil yoxdur. Bizə belə bir şeyin varlığını düşündürən tək səbəb maddənin varlığına dair yanlış fikrimizdir. Bu fikrimizdən qurtularsaq, dünyanın əslində çox fərqli bir yer olduğunu qavrayarıq:

Gördüyümüz və hiss etdiyimiz hər şey Allahın bizim ruhumuza göstərdiyi hisslərdir. Tək mütləq varlıq isə hər şeyin Yaradanı, aləmlərin Rəbbi Uca Allahdır.

“Şərq də, Qərb də Allahındır: hansı tərəfə yönəlsəniz, Allah oradadır. Şübhəsiz ki, Allah genişdir, biləndir!”(Bəqərə surəsi, 115)

Allah bizim keçmişimizi və gələcəyimizi bir an olaraq bilir və görür

2010-07-20T14:10:00.000-07:00

Bəzi insanlar, “necə olsa qədərimdə nə varsa o olacaq, o zaman mənim heç bir şey etməyimə ehtiyac yoxdur” deyərək yanlış qədər anlayışı qəbul edirlər. Yaşadıqlarımızın qədərimizdə müəyyən olduğu həqiqətdir. Biz daha o hadisəni yaşamadan əvvəl o hadisə Allah qatında yaşanmışdır və məlumatı da bütün təfərrüatı ilə Allah qatındakı Lövhü Məhfuz adlı kitabda yazılıdır. Ancaq, Allah hər insana sanki hadisələri dəyişdirməyə, öz qərar və seçiminə görə hərəkət etməyə imkanı varmış kimi bir hiss verir. Məsələn insan, su içmək istədiyində bunun üçün “qədərimdə varsa içərəm” deyərək oturub gözləməz. Bunun üçün qalxar, stəkanı götürər və suyu içər. Həqiqətən də qədərində təsbit edilmiş stəkanda, təsbit edilmiş miqdarda su içər. Ancaq, bunları edərkən öz iradəsi və istəyi ilə etdiyinə dair hiss duyar və həyatı boyunca bu hissi hər etdiyi işdə yaşayar. Allaha və Allahın yaratdığı qədərinə təslim olmuş bir insan ilə bu gerçəyi qavraya bilməyən bir insan arasındakı fərq budur: Təslimiyyətli insan, öz etdiyi hissini yaşamasına baxmayaraq, bunların hamısını Allahın istəyi ilə etdiyini bilər. Digəri isə, hər etdiyini öz ağılı və gücü ilə etdiyini zənn edərək səhvə yol verər.

Bir xəstəliyi olduğunu öyrənən təslimiyyətli insan, bunun qədərində olduğunu bildiyi üçün hədsiz təvəkküllü davranar. “Allah bunu qədərimdə yaratdığına görə mütləq böyük bir xeyri var” deyə düşünər. Amma “hər nə olsa qədərimdə sağalmaq varsa sağalaram” deyərək tədbir görmədən gözləməz. Əksinə, ola biləcək bütün tədbirləri görər. Həkimə gedər, qidalanmağına diqqət yetirər, dərman qəbul edər. Ancaq getdiyi həkimin, həkimin tətbiq etdiyi müalicənin, dərmanların, bunların öz üzərində nə qədər təsirli olacağının, sağalıb sağalmayacağının, qısası hər incəliyin qədərində olduğunu unutmaz. Bunların hamısının Allahın yaddaşında, daha özü dünyaya gəlmədən əvvəl hazır olaraq olduğunu bilər. Allah Quranda insanların yaşadıqları hər şeyin əvvəlcədən bir kitabda yazılı olduğunu belə bildirir:

Yer üzündə baş verən və sizin öz başınıza gələn elə bir müsibət yoxdur ki, Biz onu yaratmamışdan əvvəl o, bir kitabda (lövhi-məhfuzda) yazılmamış olsun. Bu, Allah üçün çox asandır! Bu sizin əlinizdən çıxana kədərlənməməyiniz və sizə də verilənə sevinib qürrələnməməyiniz üçündür. Allah özünü bəyənən, (özü ilə) fəxr edən heç bir kəsi sevməz! (Hədid Surəsi, 22-23)

Buna görə də qədərə iman edən bir insan başına gələn heç bir hadisədən ötəri kədərlənməz, ümidsizliyə qapılmaz. Əksinə çox təvəkküllü, təslimiyyətli davranar və daim rahat olar. Çünki Allah insanların başlarına gələn hər şeyin əvvəldən müəyyən olduğunu, bu səbəblə başlarına gələn çətinliklərə kədərlənməmələrini və özlərinə verilən nemətlərlə lovğalanmamalarını əmr etmişdir. İnsanın qarşılaşdığı çətinliklər də, əldə etdiyi müvəffəqiyyət və zənginliklər də Allahın təqdiri nəticəsində baş verir. Bunların hamısı Rəbbimizin insanları sınamaq üçün qədərlərində əvvəlcədən təyin etdiyi hadisələrdir.

Allah ayədə “Heç şübhəsiz, Biz hər şeyi qədər ilə yaratdıq.” (Qəmər Surəsi, 49) deyə bildirir. Yalnız insanların deyil, bütün canlıların, əşyanın, Günəşin, Ayın, dağların, ağacların, hər varlığın Allah qatında təyin olunmuş bir qədəri vardır.

O halda, hər anı Allahın qatında yaşanmış, görülmüş və hələ də Allahın yaddaşında hazır olan bir həyat üçün narahat olmaq, qorxmaq, kədərlənmək böyük qəflətdir. Bu halda ağıl və vicdan sahibi bir insanın bu gerçəyi qavrayaraq, Allaha və Allahın yaratdığı qədərə könüldən təslim olması lazımdır. Əslində hər insan zatən Allaha təslim olmuş və boyun əymiş şəkildə yaradılmışdır. Çünki, istəsə də, istəməsə də Allahın özü üçün yaratdığı qədərə boyun əyərək yaşayır. Qədəri inkar edən insan da qədərində “qədəri inkar etmək” olduğu üçün inkarçıdır.

Mömin, Allahın yaratdığı qədərə təslim olmalı, bununla birlikdə qarşılaşdığı hadisələrdə əlindən gəldiyi qədər səbəblərə sarılmalı, ehtiyat tədbir görməli, hadisələri xeyirə istiqamətləndirmək üçün çalışmalı, amma bütün bunların qədər içində reallaşdığı və Allahın ən xeyirlisini əvvəldən təqdir etdiyinin şüuru və rahatlığı içində olmalıdır. Quranda bu rəftara nümunə olaraq Hz.Yaqubun oğullarının təhlükəsizliyi üçün aldığı ehtiyat tədbirdən danışılır. Hz.Yaqub, pis niyyətli insanların diqqətini çəkməmək üçün oğullarına şəhərə ayrı-ayrı qapılardan girməyi nəsihət etmiş, amma bunun Allahın təyin etdiyi qədərə əsla təsir etməyəcəyini də onlara xatırlatmışdır:

(Yəqub) dedi: “Oğullarım! (Misirə) eyni bir qapıdan girməyin, ayrı-ayrı qapılardan daxil olun. Bununla belə, mən Allahın qəza-qədərini sizdən heç bir şeylə dəf edə bilmərəm. Hökm yalnız Allahındır. Mən ancaq Ona təvəkkül etdim. Qoy təvəkkül edənlər də ancaq Ona təvəkkül etsinlər!” (Yusuf Surəsi, 67)

Allah, insanların nə edirlərsə etsinlər qədərlərini dəyişdirə bilməyəcəklərini bir ayəsində belə bildirir:

“Bu qəm qüssədən sonra Allah sizə rahatlıq üçün xəfif bir uyğu göndərdi. O sizin bir qisminizi bürüdü. O biri qisminiz isə ancaq öz canlarının harayına qalaraq: “Bu işdə bizim üçün bir şey (xeyir) varmı?” – deyə Allaha qarşı haqsız yerə, cahiliyyətə xas olan düşüncələrə qapıldılar. Onlara de: “Əlbəttə, bütün işlər Allaha məxsusdur (Allahın əlindədir)”. Onlar sənə açıb bildirmədikləri şeyləri öz ürəklərində gizlədərək: “Əgər bu işdə bizim üçün bir şey (bir qələbə) olsaydı, elə buradaca öldürülməzdik”, – deyirlər. De: “Əgər siz evlərinizdə olsaydınız belə, alınlarına ölüm yazılmış kəslər yenə çıxıb əbədi yatacaqları (öləcəkləri) yerlərə gedərdilər ki, Allah (bununla) sizin ürəklərinizdə olanları (səmimiyyət və ikiüzlülüyü) yoxlayıb aşkara çıxartsın və qəlblərinizdə olanları (niyyətlərinizi) təmizləsin. Allah ürəklərdə olanları biləndir!” (Ali-İmran Surəsi, 154)

Ayədə də görüldüyü kimi, bir insan ölməmək üçün xeyir və ibadət olan bir işdən qaçsa belə əgər ölüm yazılmışsa onsuzda öləcək. Hətta, ölümdən qaçmaq üçün istifadə etdiyi yollar və üsullar da qədərində müəyyəndir və hər insan qədərindəki hadisəni yaşayacaq. Allah, bu ayədə də insanlara qədərlərində yaratdığı hadisələrin məqsədinin onları sınamaq və onların ürəklərini təmizləmək olduğunu ifadə edir.

Qəmər Surəsinin aşağıdakı ayələrində isə insanın hər etdiyinin sətir-sətir yazılı olduğu bildirilir, cənnət xalqının yaşadıqları isə yaşanmış hadisələr olaraq izah edilir. Daha əvvəl də ifadə edildiyi kimi, cənnətdəki gerçək həyat bizim üçün gələcəkdir. Ancaq, cənnətdə olanların həyatları, söhbətləri, ziyafətləri bu anda Allahın hifzində var. Biz doğulmadan əvvəl də bütün insanlığın dünyadakı və axirətdəki gələcəyi Allah qatında bir an içində yaşanmışdır və Allahın hifzində mühafizə edilir:

Onların etdiyi hər şey (əməllərinin yazıldığı) dəftərlərdədir!

Kiçik, böyük hər şey sətir sətir (yazılı)dır.

Şübhəsiz ki, müttəqilər (axirətdə) cənnət bağlarında və çaylar kənarındadırlar.

(Heç bir yersiz söhbətə və günaha təhrik olunmayan) haqq məclisində, qadir hökmdarın (Allahın) hüzurundadırlar. (Qəmər Surəsi, 52-55)

Qeyd: bu və bundan sonrakı ayələr Qurani-Kərimin ərəbcə orijinalındakı zaman formasındadır. Burada Ali Bulaçın Qurani Kərimin Türkcə Məalından istifadə edilmişdir.

Allah qatında zamanın tək bir an olduğunu, Allah üçün keçmiş və gələcəyin olmadığını Quranda istifadə edilən üslubdan da anlaşılır. Görüldüyü kimi bizim üçün gələcək zamanda olacaq bəzi hadisələr, Quranda çoxdan olub bitmiş hadisələr kimi izah edilir. Çünki Allah keçmişi də gələcəyi də, bir an olaraq zatən yaratmışdır. Bu səbəblə gələcəkdə olacağı izah edilən bir hadisə onsuz da olub bitmişdir. Amma biz görmədiyimiz üçün onu gələcək zənn edirik. Məsələn, axirətdə insanların verəcəkləri hesabatın bildirildiyi ayələr, çoxdan olub bitmiş hadisə kimi izah edilir:

Sur üfürüldü, Allahın göylərdə və yerdə olan istədiyi kimsələrdən başqa, dərhal hamı yıxılıb öldü. Sonra bir daha ona üfürüldü, artıq onlar ayağa qalxmış vəziyyətdə müşahidə edirlər.

Yer öz Rəbbinin nuru ilə işıqlandı, kitab qoyuldu, peyğəmbərlər və şahidlər gətirildi, onlar arasında ədalətlə hökm verildi…

Kafirlər dəstə-dəstə Cəhənnəmə sürükləndilər…

Rəbbindən qorxanlar da dəstə-dəstə Cənnətə sövq edildilər…

(Zumər Surəsi, 68-73)

Yuxarıdakı ayələrdə, ölümümüzdən sonra yaşanacaq hadisələr, yaşanmış və bitmiş hadisələr kimi izah edilir. Çünki Allah, bizim tabe olduğumuz nisbi zaman ölçüsünə tabe deyil. Allah bütün hadisələri zamansızlıqla təqdir etmiş, insanlar bunları etmiş, bütün bu hadisələr yaşanmış və nəticələnmişdir. Kiçik böyük hər cür hadisənin, Allahın məlumatı daxilində həyata keçdiyi və bir kitabda yazıldığı ayədə xəbər verilir:

Sən nə iş görsən, Qurandan nə oxusan, nə iş görsəniz, onlara daldığınız (onları etdiyiniz) zaman Biz sizə şahid olarıq. Yerdə və göydə zərrə qədər bir şey sənin Rəbbindən gizli qalmaz. Ondan daha böyük, daha kiçik elə bir şey də yoxdur ki, açıq-aydın kitabda (lövhi-məhfuzda) olmasın! (Yunus Surəsi, 61)

Qədərə təslimiyyətin əhəmiyyəti

2010-07-20T14:06:00.000-07:00

Keçmiş və gələcəyin gerçəkdə Allah qatında yaradılmış və yaşanmış olaraq gizli və hazır hadisələr olması bizə çox əhəmiyyətli gerçəyi göstərir: Hər insan qeyd-şərtsiz qədərinə təslim olmuşdur. İnsan necə keçmişini dəyişdirə bilmirsə, eləcə də gələcəyini də dəyişdirə bilməz. Çünki keçmişi kimi gələcəyi də yaşanmışdır; gələcəyindəki bütün hadisələr, nə vaxt, harada, nə yemək yeyəcəyi, kiminlə nə danışacağı, nə qədər pul qazanacağı, hansı xəstəliklərə tutulacağı, eləcə də nə vaxt, necə, harada öləcəyi hamısı müəyyəndir və bunları dəyişdirə bilməz. Çünki bunlar onsuz da Allah qatında, Allahın hafizəsində yaşanmış şəkildə var. Yalnız bunların məlumatı hələ bizim yaddaşımızda yoxdur.

Bu səbəbdən başlarına gələn hadisələrə kədərlənən, əsəbiləşən, qışqırıb çağıranlar, gələcəyi üçün narahat olanlar, hirslənənlər əslində özlərini boş yerə üzürlər. Çünki, necə olacağından narahat olduqları və qorxu duyduqları gələcəkləri onsuzda yaşanmışdır. Və hər nə etsələr də bunları dəyişdirmə imkanları yoxdur.

Keçmiş və gələcək qeyb xəbəridir

2010-07-20T14:04:00.000-07:00

Allah Quranın bir çox ayəsində qeybi, yəni görünməyəni, bilinməyəni, şahid olunmayanı bilənin yalnız Özü olduğunu bildirir:

De: “Ey göyləri və yeri yoxdan yaradan, ey gizlini və aşkarı bilən Allah (qeybi və müşahidə edilə biləni bilən Allahım)! Bəndələrin arasında ixtilafda olduqları (məsələlər) barəsində Sən hökm edəcəksən!” (Zumər Surəsi, 46)

Bunlar sənə vəhy etdiyimiz qeyb xəbərlərindəndir. Bundan qabaq onları nə sən, nə də ümmətin bilirdi. Bu halda səbr et. Həqiqətən, (gözəl) aqibət müttəqilərindir! (Hud Surəsi, 49)

Allah Peyğəmbərimizə (səv) hələ yaşanmamış bəzi hadisələrdən də xəbərlər vermişdir ki, bunlar gələcəyə dair qeyb xəbərləridir. Məsələn, Məkkənin fəthi (Fəth Surəsi, 27) və Rumun bütpərəstlərə qarşı qalibiyyəti (Rum Surəsi, 3-4), bu hadisələr hələ yaşanmadan əvvəl Peyğəmbərimizə (səv) bildirilmişdir. Peyğəmbərimizin (səv) qiyamət əlamətləri, axır zaman kimi mövzulardakı hədisləri də, o dövr bütün insanlar üçün qeyb olan bu məlumatları Allahın ona öyrətdiyini göstərir.

Nəticə olaraq, bizim keçmiş və gələcək kimi adlandırdığımız hadisə və məlumatların hamısı, Allah qatında gizli saxlanılan qeyb xəbərləridir. Allah istədiyi zaman istədiyi insanın yaddaşına bu xəbərlərdən bəzilərini verərək, qeybin bir qismini bilinən hala gətirir. Beləliklə, müşahidə edilə bilən, yəni görülə bilən, şahid olunmuş hala gələn bu hadisələr, insanlar tərəfindən keçmiş olaraq xarakterizə edilir.

“Keçmiş” anlayışı yaddaşımızdakı məlumatlara görə formalaşır

2010-07-20T14:02:00.000-07:00

Bizə verilən təlqinə görə keçmiş, bu an və gələcək kimi hissələrə ayrılmış zaman dilimlərini yaşadığımızı zənn edirik. Halbuki, “keçmiş” anlayışına sahib olmağımızın yeganə səbəbi yaddaşımıza bəzi hadisələrin verilməsidir. Gələcəklə əlaqədar hadisələr isə yaddaşımızda yoxdur. Buna görə də biz hələ xəbərdar olmadığımız bu hadisələri “yaşanacaq”, “gələcəkdə meydana gələcək” hadisələr kimi qəbul edirik. Halbuki, keçmiş bizim üçün yaşanmış, təcrübə edilmiş, görülmüş hadisələr oduğu qədər gələcək də eyni şəkildə yaşanmışdır. Ancaq bu hadisələr bizim yaddaşımıza verilmədiyi üçün bunları bilmirik.

Allah bizə hadisələri müəyyən bir sıra içində, kiçikdən böyüyə doğru axacaq şəkildə, sanki keçmişdən gələcəyə axan bir zaman varmış kimi qavratdığı üçün bizə gələcəyimizlə əlaqədar hadisələri bildirmir, bunların məlumatını yaddaşımıza vermir. Gələcək bizim yaddaşımızda yoxdur, ancaq Allahın sonsuz hifzində (hafizəsində), bütün insanların keçmişləri və gələcəkləri var. Bu, bir insanın həyatını onsuzda mövcud olan filmdən izləməsi kimidir. Film onsuzda çəkilmiş və bitmişdir. Ancaq bu filmi irəli yiğma imkanı olmayan insan kadrları tək-tək seyr etdikcə həyatını görür. Hələ seyr etmədiyi kadrların isə gələcəyi olduğunu zənn edərək yanılır.

Zamanın nisbiliyi qədər gerçəyini də açıqlayır

2010-07-20T14:00:00.000-07:00

Zamanın nisbiliyi ilə əlaqədar şərhlərdən və ayələrdən görüldüyü kimi zaman qavrayana görə dəyişən, sabit olmayan anlayışdır. Məsələn, bizim üçün milyardlarla il davam edən zaman parçası, Allah qatında bir andır. Bizim üçün 50 min illik bir müddət mələklər və Cəbrayıl üçün bir gündür.

Bu gerçəyin bilinməsi, qədər (tale, alın yazısı) mövzusunun qavranması üçün çox əhəmiyyətlidir. Çünki qədər, Allahın keçmiş və gələcək hesab olunan bütün hadisələri “bir an” içində yaratmasıdır. Bu da, Allah qatında kainatın yaradılış anından qiyamətə qədər olan hər hadisənin yaşanması və bitməsi deməkdir.
İnsanların çoxu, Allahın hələ yaşanmamış hadisələri əvvəldən necə bildiyini, Allah qatında keçmiş və gələcək bütün hadisələrin necə yaşanıb bitdiyini və qədərin həqiqətini heç cür qavraya bilmirlər. Halbuki “yaşanmamış hadisələr” bizim prizmadan baxdıqda yaşanmamış hadisələrdir. Çünki biz Allahın yaratdığı zamana bağlı olaraq həyatımızı davam etdiririk və yaddaşımıza verilən məlumatlar olmadan heç bir şey bilmirik. Allah, dünyadakı imtahan mühitinin nəticəsi olaraq “gələcək” olaraq adlandırdığımız hadisələri yaddaşımıza vermədiyi üçün, gələcəkdə nə olacağını da bilmirik. Allah isə zamana və məkana bağlı deyil, onsuz da bunların hamısını yoxdan yaradan Özüdür. Bu səbəblə Allah üçün keçmiş, gələcək və hal-hazırkı anın hamısı birdir və hamısı baş verib qurtarmışdır. Allah bir hadisənin sonunu görmək üçün gözləməz. Onsuzda bir hadisənin əvvəli də sonu da Onun qatında tək bir anda yaşanır. Məsələn, Fironun sonunun necə olduğunu Allah hələ Hz. Musanı Firona göndərmədən, Hz. Musa hələ doğulmadan, hətta Misir dövləti daha qurulmadan əvvəl bilir və bütün bu hadisələr Fironun sonu ilə birlikdə Allah qatında tək bir an olaraq yaşanmışdır. Bundan əlavə Allah üçün keçmişi xatırlama deyilən bir şey də yoxdur. Keçmiş və gələcək hazır olaraq Allahın daim “qarşısındadır”, hamısı eyni anda mövcuddur. Bu günə qədər yaradılmış və bu gündən sonra da yaradılacaq bütün insanların dünya və axirətdəki həyatları, hər anları ilə Allahın qatında hazırdır və yaşanmışdır. Allahın sonsuz “hifzi”ndə milyardlarla insanla yanaşı bütün canlıların, planetlərin, bitkilərin, əşyaların qədərində yazılı hadisələr də heç zaman azalmadan və ya itmədən vardır. Qədər gerçəyi, Allahın Hafiz (Mühafizə edən, Qoruyan) isminin, sonsuz gücünün, qüdrətinin və böyüklüyünün təcəllilərindən (təzahür) biridir.

Zamanın nisbiliyi Quranda bildirilmişdir

2010-07-20T13:57:00.000-07:00

Zamanın mütləq gerçək deyil, nisbi qavrayış olduğu müasir elmin gəldiyi son nəticələrdəndir. Elmin 20-ci əsrdə kəşf etdiyi bu gerçəyin Quranda 1400 il əvvəl bildirilməsi isə çox böyük möcüzədir.

Bəzi ayələrdə zamanın insanların sandıqlarından çox daha qısa olduğu belə bildirilir.

Dedi ki: “İl sayı olaraq yer üzündə nə qədər qaldınız?” Dedilər ki: “Bir gün ya da bir gündən az qaldıq, sayanlara soruş.” Dedi ki: “Yalnız az (bir zaman) qaldınız, həqiqətən bir bilsəydiniz.” (Muminun Surəsi, 112-114)

Quranda başqa ayələrdə isə fərqli ölçülərdə zamanın daha fərqli sürətlə keçdiyi xəbər verilir. Məsələn: Allah qatındakı bir günün insanların min ilinə bərabər olduğu ifadə edilir. (Həcc Surəsi, 47) Bu mövzu ilə əlaqədar digər ayələr belədir:

Mələklər və ruh (Cəbrail) Onun dərgahına (dünya ilə müqayisədə) müddəti əlli min il olan bir gündə qalxarlar. (Məaric Surəsi, 4)

O, göydən yerə qədər olan bütün işləri idarə edir. Sonra (həmin işlər) sizin saydığınızın (dünya ilinin) min ilinə bərabər olan bir gündə Ona doğru yüksələr. (Səcdə Surəsi, 5)

Zaman nədir?

2010-07-20T13:53:00.000-07:00

Zaman, bir anı digər an ilə müqayisə etdiyimizdə meydana gələn anlayışdır. Yəni zaman bizim yaşadığımız hadisələr arasında apardığımız müqayisəyə söykənir. Məsələn, bir insan otağa girir, sonra yerdə olan qələmi görür və əyilib onu götürür. Daha sonra bu qələmi masaya qoyur. Həmin insan, bütün bu hərəkətlər arasında müqayisə edir. Hər biri arasında müəyyən müddət keçdiyini düşünür və beləcə zaman hissini əldə edir.

Yəni, zaman beyində xatirə olaraq saxlanan bəzi məlumatlar, daha doğrusu görüntülər arasında müqayisə aparıldığında var olur. Əgər bir insanın yaddaşı olmasaydı, o insan hal-hazırkı anı yaşayacaq, beyni bu cür şərhlər edə bilməyəcək və dolayısı ilə zaman hissi də meydana gəlməyəcəkdi.

Bütün hadisələr bizə müəyyən sıra ilə göstərildiyi üçün zamanın həmişə irəli doğru axdığını düşünürük. Məsələn, bir xizəkçi həmişə dağdan aşağı doğru sürüşür, yuxarı doğru sürüşmür və ya su damlası su yığınından yuxarı doğru qalxmır, həmişə aşağı doğru düşür. Bu vəziyyətdə xizəkçinin yuxarıdakı vəziyyəti keçmiş, aşağıya çatdığı vəziyyəti isə gələcəkdir. Halbuki əgər yaddaşımızdakı məlumatlar, bir filmin əvvələ yığılması kimi tərsinə doğru göstərilsə, bizim üçün gələcək, yəni aşağıdakı vəziyyəti keçmiş, yuxarıdakı vəziyyəti isə gələcək olar.

Beynimiz müəyyən sıralama üsuluna görə işlədiyi üçün dünyamız hal-hazırda yuxarıda izah edildiyi kimi işləmir və biz də zamanın həmişə irəli axdığını düşünürük. Halbuki bu, beynimizdə verilən qərardır və dolayısilə tamamilə nisbidir. Əgər yaddaşımızdakı məlumatlar geriyə doğru oynadılan filmlərdəki kimi düzülsə, zamanın axışı da bizim üçün geriyə doğru oynadılan filmlərdəki kimi olacaq. Belə vəziyyətdə, keçmişi gələcək, gələcəyi də keçmiş hesab etməyə başlayar, həyatı da hazırkı nizamdan fərqli şəkildə yaşayarıq.

Gerçəkdə isə zamanın necə axdığını, ya da axıb axmadığını əsla bilmirik. Bu da zamanın mütləq gerçək olmadığını, yalnız qavrayış forması olduğunu göstərir.

Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinə görə, “zaman mütləq deyil, onu ölçdüyümüz hadisələr silsiləsindən müstəqil varlığı yoxdur.”

Yuxularımız, zamanın nisbiliyinin başa düşülməsi baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Biz yuxumuzda günlərlə davam etdiyini düşündüyümüz hadisələr yaşadığımız halda, əslində yalnız bir neçə dəqiqə, hətta bir neçə saniyə davam edən yuxu görürük.

Fərqli şərtlərdə, insanların eyni zaman bölümünü, daha uzun və ya daha qısa hiss etmələri də bunun bir nümunəsidir. Məsələn, əməliyyatdakı qardaşının çıxmasını gözləyən insan üçün, bir saat bir neçə saat keçmiş kimi uzun gələ bilər. Ancaq eyni insan çox zövq aldığı bir iş görərkən, bir saatın necə keçdiyindən heç xəbəri olmaya bilər.

Eynşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinin elmi şəkildə ortaya qoyduğu gerçək belədir: Zamanın sürəti, bir cismin sürətinə və cazibə mərkəzinə olan uzaqlığına görə dəyişir. Sürət artdıqca zaman qısalır, sıxılır; daha ağır, daha yavaş işləyərək sanki “dayanma” nöqtəsinə yaxınlaşır.

Bunu Eynşteynin bir nümunəsi ilə açıqlayaq. Bu nümunəyə görə əkiz qardaşlardan biri Dünyada qalıb digəri işıq sürətinə yaxın sürətdə kosmosa səyahətə çıxarsa, kosmosa gedən insan, geri qayıtdığında əkiz qardaşını özündən daha yaşlı görəcək. Bunun səbəbi kosmosda səyahət edən qardaş üçün zamanın daha yavaş keçməsidir. Eyni nümunə, işıq sürətinin yüzdə doxsan doqquzuna yaxın sürətlə hərəkət edən raketlə, kosmosda səfər edən ata və Dünyada qalan oğlu üçün də düşünülə bilər. Eynşteynə görə “Əgər atanın yaşı 27, oğulunun yaşı 3 olsa, 30 dünya ili sonra ata dünyaya qayıtdığında oğul 33 yaşında, ata isə 30 yaşında olacaq.” (Paul Strathern, Einstein ve Görelilik Kuramı, 1997, s. 57)

Zamanın nisbi olması, saatın yavaşlaması və ya sürətlənməsi demək deyil; bütün maddi sistemin atom altı səviyyəsindəki zərrəciklərə qədər fərqli sürətlərdə fəaliyyət göstərməsi mənasına gəlir. Zamanın qısaldığı mühitdə insan bədənindəki ürək döyüntüləri, hüceyrələrin bölünməsi, beyinin fəaliyyəti daha ağır işləyir. Bu halda insan zamanın yavaşlamasını heç fərq etmədən gündəlik həyatını davam etdirir.

Qədərə təslimiyyət

2010-07-20T13:48:00.000-07:00

Dünya həyatındakı imtahanın çox mühüm bir sirri var. Bu sirri bilən möminlər çətinliklərə qarşı böyük şövq və sevinclə səbir göstərirlər. Bu sirrin əsasında “qədər” gerçəyi dayanır. Müsəlman, Allahın hər şeyi qədər ilə yaratdığını və qarşılaşdığı hadisələrin də ancaq Allahın istəyi ilə reallaşdığını bilir. İnsan həyatını bütün incəliklərinə qədər yaradan Allahdır. Ənam Surəsində dünyada meydana gələn kiçik-böyük bütün hadisələrin Allahın istəyi ilə reallaşdığı belə ifadə edilir:

Qeybin açarları Onun yanındadır, Onları yalnız O bilir. O, quruda və dənizdə nələr olduğunu bilir. Onun xəbəri olmadan yerə düşən bir yarpaq belə yoxdur. Yerin qaranlıqlarında elə bir toxum, elə bir yaş və elə bir quru (şey) yoxdur ki, açıq-aydın Yazıda (Lövhi-Məhfuzda) olmasın. (Ənam Surəsi, 59)

İnsan zamana tabe olan və hadisələri ancaq yaşadığı andan baxaraq qiymətləndirməyi bacaran varlıqdır. İnsan gələcəyini bilmədiyi üçün qarşılaşdığı hadisələrdəki uzunmüddətli hikmətləri, gözəllikləri və xeyirləri də həmişə görə bilmir. Lakin zamana tabe olmayan və zamanı yaradan Allah zamana tabe olan bütün varlıqların həyatını “zamanın xaricindən” görür və bilir. Elə burada qədər gerçəyi ilə qarşılaşırıq. Qədər Allahın keçmişdə baş vermiş və gələcəkdə olacaq bütün hadisələri tək bir an olaraq bilməsidir. Yəni “nəticəsi bilinməyən hadisələr” yalnız bizim üçün “bilinməz”dir. Allah bizim bilmədiyimiz hadisələrin hamısını bilir. Buna görə də əslində insanın imtahanı, əvvəli və sonu müəyyən olan imtahandır. Keçmiş, gələcək və yaşadığımız an Allah Qatında birdir və hamısı olub bitmişdir. Biz isə bu hadisələri ancaq yaşayaraq öyrənirik.“Qədər elmi” inkar edənlərin başa düşə bilmədikləri böyük bir elmdir. Müsəlmanların dünya və axirət həyatındakı bütün çətinliklərə və sınaqlara gözəl şəkildə səbr etməsinə vəsilə olan da bu elmdir. İman edənlər “Allahın izni olmadıqca (heç kəsə) heç bir müsibət üz verməz. Kim Allaha iman gətirsə, (Allah) onun qəlbini haqqa doğru yönəldər. Allah hər şeyi (keçmişi, indini və gələcəyi) biləndir!” (Teğabün Surəsi, 11) ayəsində də bildirildiyi kimi üzləşdikləri hər hadisənin qədər ilə baş verdiyini bilir, bunun rahatlığı və hüzurunu yaşayırlar.

Allahın rəhməti olaraq möminlərin imtahanı çox asan yaradılmışdır. Lakin bu asanlıq ancaq səmimi iman edən və qədərə təvəkkül edənlər üçündür. Haqqıyla iman edən, səmimiyyətlə Allaha təslim olan müsəlman ona göstərilən bütün görüntülərin daima dəyişməsini ibrət, həyəcan, şükr və təfəkkürlə seyr edər, divanda oturub filmə baxan insan kimi rahat olar, onun üçün hazırlanmış qədəri etibar və sevinclə izləyər. Bəzən dinamik, bəzən ürküdücü, bəzən nəfsə xoş gələn, bəzən də sakit görüntülərdən ibarət qədərdə iman zövqü, iman həyəcanı var. Ürküdücü görüntülər də xüsusi olaraq hazırlanmışdır. Ən kiçik hissəsi belə planlanmışdır. Bunların hamısı Allahın bildiyi və idarə etdiyi hadisələrdir.

Qədər gerçəyini bilən və imtahanın bu sirrini qavrayan müsəlman başına gələn müxtəlif müsibətləri, aclığı və ya kasıblığı gözəllik olaraq görər və bunlardan çox böyük zövq alar. Çünki bu sınaqlar qarşısında göstərəcəyi gözəl əxlaqın Allah Qatında çox qiymətli olacağını bilir. Bu, möminlərə xas olan zövqdür. Müsəlmanlar bu tip çətinliklər qarşısında kədər, stress, panika, qorxu kimi duyğular yaşamazlar. Çünki xeyr və ya şər olaraq görünən bütün hadisələrin müsəlmanların leyinə olacağını bilirlər. Allah bunu bir ayəsində möminlərə bildirmişdir: “… Allah heç vaxt kafirlərə möminlərin əleyhinə olan bir yol göstərməz!” (Nisa Surəsi, 141)

Ancaq bəzi məsələlər yanlış anlaşılmamalıdır. Möminlər dünyada hər cür çətinliklə üzləşə, mallarını itirə, fiziki cəhətdən zəifləyə, xəstələnə, yaralana bilər, ölə və ya öldürülə bilərlər. Ancaq bunların heç biri müsəlmanlar üçün bir “şər” deyil. Allah bu hadisələrlə iman edən qullarını sınaqdan keçirir və göstərdikləri səbrin qarşılığını da həm dünyada, həm də axirətdə qat-qat artıq verir. Əlavə olaraq müsəlmanları bu qısa imtahanın nəticəsində sonsuz cənnət həyatı ilə mükafatlandırır.

Bu mühüm gerçəyin şüurunda olan müsəlmanlar, elə buna görə də çətinliklərlə qarşılaşdıqlarında daha da şövqlənirlər. Möminlərin bu şövqləri həm də inkar edənlərin qurduqları tələləri təsirsiz edən və onların məğlubiyyətinə səbəb olan çox xüsusi vəziyyətdir. İnkar edənlər möminləri çətinliyə saldıqlarını zənn etdiklərinə baxmayaraq, möminlərdəki bu sevinc və şövqü görərək onlara əsla zərər verə bilməyəcəklərini də anlamırlar. Üstəlik müsəlmanların çətinlik anlarındakı danışıqları da onların yaşadıqları təslimiyyəti və təvəkkülü inkar edənlərə göstərir. Quranda möminlərin çətinliklər qarşısında söylədikləri sözlər belə bildirilir:

Allah bizə yollarımızı (iman, nicat, səadət yollarını) göstərdiyi halda, biz nə üçün Ona təvəkkül etməməliyik? Bizə verdiyiniz bütün əziyyətlərə, əlbəttə, dözəcəyik. Təvəkkül edənlər də yalnız Allaha təvəkkül etsinlər! Küfr edənlər peyğəmbərlərinə dedilər: “Ya sizi yurdumuzdan çıxarıb qovacağıq, ya da mütləq dinimizə dönəcəksiniz!” Rəbbi də onlara belə vəhy etdi: “Biz o zalımları mütləq məhv edəcəyik! Onlardan sonra da yurdlarında sizi yerləşdirəcəyik. Bu (varislik), məqamımdan və əzabımdan qorxanlara aiddir!” (Ibrahim Surəsi, 12-14)

De: “Allahın bizim üçün (lövhi-məhfuzda) yazdığından başqa bizə heç bir şey üz verməz. O bizim ixtiyar sahibimizdir. Buna görə də möminlər yalnız Allaha təvəkkül etsinlər!” (Tövbə Surəsi, 51)

Şübhəsiz bütün bunlar müsəlmanların Allahın yaratdığı qədərə təslim olmalarının nəticəsidir. Allaha güvənən bir insan heç bir qorxu və qəm yaşamaz.

Həqiqətən də: “Rəbbimiz Allahdır!”– deyib sonra düz yol tutanlara heç bir qorxu yoxdur və onlar kədərlənməyəcəklər. (Əhqaf Surəsi, 13)

Xeyr! Kim yaxşı işlər görüb Allaha təslim olarsa, Rəbbi yanında onun mükafatı olar. Onlara heç bir qorxu yoxdur və onlar kədərlənməyəcəklər. (Bəqərə Surəsi, 112)

Bilin ki, Allahın dostlarının heç bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qüssə görməzlər. O kəslər ki, iman gətirmiş və pis əməllərdən çəkinmişlər – Onlara dünyada da, axirətdə də müjdə vardır. Allahın sözləri (verdiyi vədlər) heç vaxt dəyişməz. Bu, böyük qurtuluşdur (uğurdur)! (Yunus Surəsi, 62-64)

Allah başqa ayələrində də Ona inanan və təslim olan qullarının əsla qopmayacaq bir “qulp”dan tutduqlarını bildirmişdir:

Yaxşı əməl sahibi olub özünü Allaha təslim edən şəxs ən möhkəm dəstəkdən yapışmış olar. Bütün işlərin sonu Allaha qayıdır. (Loğman Surəsi, 22)

Dində məcburiyyət yoxdur. Artıq doğru yol azğınlıqdan aydın fərqlənir. Hər kəs tağutu inkar edib Allaha iman gətirərsə, heç vaxt qırılmayan ən möhkəm dəstəkdən yapışmış olar. Allah Eşidəndir, Biləndir. (Bəqərə Surəsi, 256)

Böyük İslam alimlərinin maddənin gerçəyi ilə bağlı fikirləri

2010-07-20T13:42:00.000-07:00

“Kainatda nə varsa hamısı xəyaldır. Ya güzgülərdəki əkslərdir, ya da kölgələr kimidir.” (Mövlana Cami)

“Allah… yaratdığı varlıqların vücudlarını yoxluqdan başqa bir şey etməmişdir… Bütün bunları hiss və qavrayış dərəcəsində yaratmışdır… Aləmin varlığı hiss və qavrayış dərəcəsində olub maddi dərəcədə deyildir… Gerçək mənada xaricimizdə (xarici düyada) Uca Zatdan (Allahdan) başqası yoxdur.” (İmam Rəbbani Hz. Məktubları, cild II, 357. Məktub, sf. 163)

“O mövhum dairə, xəyalda təsvir edilir. O təsvir edildiyi mərtəbədə də görülür. Amma xəyal gözü ilə. Lakin xaricimizdə əsas göz ilə görüldüyü sanılır. Lakin vəziyyət elə deyil. Xaricimizdə onun nə adı vardır, nə də izi. Bəli, belə bir vəziyyət yoxdur ki, orada görülsün. Güzgüdə əks olunan bir adamın üzü də bu şəkil üzrədir. Çünki onun xaricimizdə bir sabitliyi yoxdur. Əlbəttə onun sabitliyi və görünüşü- hər ikisi XƏYALDIR. Ən doğru bilən Sübhan Allahdır.” (İmam Rəbbani Hz. Məktubları, dəri II, 470. Məktub, sf. 1432)

“Hər varlıq yoxluqdur, Sən varsan ancaq” (Nizami Gəncəvi, İsgəndərnamə- Şərəfnamə)
Beynimizin yerləşdiyi kəllə sümüyü işıq şüalarını qətiyyən içəri buraxmır. Bu səbəbdən başımızın daxili zülmət qaranlıqdır. Amma biz bu zülmət qaranlıqda mavi dənizləri, yamyaşıl ağacları, rəngarəng çiçəkləri, günəşin parıltılarını və rənglərin hər tonunu görə bilirik. İnsanın həyatı boyunca gördüyü hər görüntü beynin arxa tərəfindəki görmə mərkəzində meydana gəlir və bu mərkəz yalnız bir neçə kub santimetr böyüklüyündədir. Dar bir otağın görüntüsü də, geniş mənzərənin görüntüsü də beyindəki bu kiçik sahəyə sığır. İnsan yuxudaykən özünü çox gözəl avtomobil sahibi kimi görə bilər və o anı bütün gerçəkliyi ilə yaşaya bilər. Ancaq oyandığında yuxu gördüyünü anlayar. İnsan izah edilən bu gerçəklər haqqında bir az dərin düşünsə, bu heyrətamiz vəziyyəti açıq aşkar fərq edər. Yəni dünyadakı bütün hadisələrin bir xəyaldan ibarət olduğunu…

Həqiqətlərdən qaçmaq olmaz

2010-07-20T13:38:00.000-07:00

Açıq aşkar göründüyü kimi “xarici dünya”nın maddi gerçəkliyə sahib olmadığı, Allahın davamlı olaraq ruhumuza göstərdiyi görüntülərdən ibarət olduğu elmi və məntiqi həqiqətdir. Qəribədir ki, insanlar bu həqiqətən qaçmağa, düşünməməyə çalışırlar. Çünki bu sirrin açılmasıyla birlikdə malları, dollarları, yaxtaları, lüks avtomobilləri, marka geyimləri, soylu ailələri və holdinqləriylə qürurlanan insanların qürurları hədər gedəcəkdir. Məsələn, qürurla zirehli avtomobilinə və böyük bir ərazidə tikilmiş möhtəşəm evinə vertolyotundan baxan zəngin bir iş adamı, bu gerçəyi qəbul etsə bir anda xəyaldan ibarət olan və xəyal içində yaşayan aciz varlıq olduğunu anlayacaq, iman etsə də, etməsə də Allahın ucalığını, böyüklüyünü və tək mütləq varlıq olduğunu da təqdir etmək məcburiyyətində qalacaq, bununla gücsüzlüyü və Allaha nə qədər möhtac olduğu ortaya çıxacaqdır.
Maddənin bir xəyaldan ibarət olduğu bilindikdə, lüks kafelərdə, əyləncə mərkəzlərində təkəbbürlənməyin, insanları alçaltmağın, digərləri ilə lağ etməyin nə qədər mənasız olduğu idrak ediləcəkdir. Materialist zehniyyətdəki insanların bütün qorxularının və həqiqətdən qaçmaqlarının səbəbi budur; bu gerçəyi bilməklə, qürur, ehtiras üzərində qurulmuş həyatlarının öz ifadələriylə “dadı qaçacaq”dır. Bunun üçün bu mövzunu həm düşünməz, həm də düşünülməsini və gündəmə gətirilməsini istəməzlər.

Şübhəsiz bu gerçəyin fərqinə varmaq materialistlər üçün ən dəhşətli hadisədir. Çünki sahib olduqları hər şeyin bir xəyaldan ibarət olması, öz sözləri ilə desək onlar üçün hələ dünyadaykən “ölməmişdən əvvəl ölmək” hökmündədir. Bu gerçəklə birlikdə bir Allah, bir də özləri qalmışdır. Necə ki, Allah “Məni Öz yaratdığım kimsə ilə tək burax!” (Muddəssir Surəsi, 11) ayəsiylə hər insanın Öz qatında əslində yalnız olduğu gerçəyinə diqqət çəkmişdir. Məhz buna görə bu həqiqətin insanlara geniş şəkildə izah edilməsi çox əhəmiyyətlidir. Çünki maddənin gerçək mahiyyəti ilə bağlı olan bu mövzu, maddəni ilah etmiş materialist fəlsəfəni qəti şəkildə yıxan gerçəkdir. Bu gerçəyin yayılmasıyla 21-ci əsr insanların geniş şəkildə İlahi gerçəkləri qavrayacaqları və tək mütləq varlıq olan Allaha yönələcəkləri tarixi dönüş nöqtəsi olacaqdır. 21-ci əsrdə, 19-cu əsrin materialist inancları tarixin zibilliyinə atılacaq, Allahın varlığı və yaradılışı qavranılacaq, məkansızlıq, zamansızlıq kimi gerçəklər aydın olacaq, insanlıq əsrlərdir gözlərinin önünə çəkilmiş pərdələrdən, yalanlardan və batil inanclardan xilas olacaqdır.

Dünya həyatı yuxularımızdan fərqli deyil

2010-07-20T13:36:00.000-07:00

Bilindiyi kimi, insanlar yuxularında çox dəqiq və həqiqətə oxşar görüntülər görür, cürəbəcür qoxular duyur, bəzən musiqi dinləyir, bəzən avtomobil idarə edir, ləziz yeməklər yeyib dadlarını hiss edir, anasını öpür, həyəcanlanır, qorxur, sevinirlər. Üstəlik hər insan yuxu əsnasında yaşadıqlarının həqiqət olduğundan da əmin olur. Ancaq həqiqətdə nə yeyib daddığı kabab, nə sevdiyi pişik, nə də sürdüyü avtomobil var. Yuxu görən adam o an hərəkətsiz və gözü bağlı şəkildə yatağında uzanır. Üstəlik gerçək həyatından çox da fərqlənməyən şeyləri beynində yaşayır. Yaxşı, bəs onda yuxunu həqiqətdən nə ayırır? Cünki hər ikisi də zehində yaşanır və son dərəcə bənzərdirlər. Yeganə fərq odur ki, yuxularda, alışdığımız səbəb nəticə əlaqələri olmur və biz, yuxularımızda gördüklərimizə görə məsuliyyət daşımırıq.

Bura qədər izah edilənlərdən əldə etdiyimiz nəticə budur: İnsanın dünya həyatı olaraq bildiyi, gördüyü, eşitdiyi, toxunduğu hər şey əslində beynində meydana gəlir. İnsan, həyatının heç bir anında beyninin xaricinə çıxması qətiyyən mümkün deyil.

Bəs yaxşı, beyinin özü bu qədər qüsursuz, mükəmməl hissləri meydana gətirə bilərmi? Meydana gətirdiyi görüntünü qavraya bilərmi? Məsələn, beyində yaranan gözəl bir mənzərə qarşısında yenə beyində zövq alma duyğusu meydana gələ bilərmi? Bütün bunları beyinin etdiyini demək çox çətindir. Çünki beyinin özü araşdırıldığında, qarşımıza digər canlı orqanlarda olan zülal və yağ molekulları çıxır. Bu molekullar isə atomlardan ibarətdir. Bütün bu görüntüləri atomların gördüyünü, bütün o hissləri onların qavradığını düşünmək isə mümkün deyil. Bu halda görən, eşidən, musiqi duyduğunda zövq alan, darıxan, sədaqət, vəfanın nə olduğunu bilən, bir körpə gördüyündə şəfqət hissi keçirən, xatirələri olan, kədərlənən, çiyələyin dadından zövq alan, dostunu gördüyündə sevinən kimdir? Bütün bunların beyinə aid olduğunu söyləmək qeyri-mümkündür.

O halda görən, duyan, eşidən və hiss edən beyin deyil. Bu, hamısından üstün bir varlıq olan ruhdur. Bizim içində yaşadığımız kainat, dünya, həyatımız boyunca başımıza gələn hadisələrin hamısı ruhumuza seyr etdirilən xəyallardan ibarətdir. Yaxşı kim bizim ruhumuza dünyanı, insanları, bitkiləri, bədənimizi və gördüyümüz digər hər şeyi davamlı olaraq seyr etdirir?

Çox açıqdır ki, içində yaşadığımız bütün maddi kainatı, yəni qavranılan bütün hissləri yaradan və davamlı şəkildə yaratmağa davam edən üstün Yaradıcı vardır. Bu Yaradıcı, bu cür görkəmli yaradılış sərgilədiyinə görə də sonsuz güc və qüdrət sahibidir. Yaratdığı bütün hiss və duyğular Onun iradəsinə bağlıdır və O, bütün yaratdıqlarına hər an hakimdir. O üstün Yaradıcı, göylərin və yerin Rəbbi olan Allahdır. Hisslərdən ibarət olan bu kainatın hər yerində gerçək varlıq olaraq yalnız Allahın Zatı vardır. Bu səbəbdən insana ən yaxın olan varlıq da Allahdır. Bu həqiqət, Quranda “Andolsun, insanı Biz yaratdıq və Biz ona şahdamarından daha yaxınıq” (Qaf Surəsi, 16) ayəsiylə açıqlanır.

Harada olmağımızdan asılı olmayaraq Allah daim bizimlə birlikdədir. Siz bu yazını oxuyarkən də sizə ən yaxın olan varlıq, gördüyünüz hər şeyi anbaan yaratmaqda olan Allahdır. Allah bizə bu dünya ilə əlaqədar görüntülər göstərdiyi və hisslər yaşatdığı müddət ərzində biz bu dünyada var oluruq. Bu dünyanın görüntülərini və hisslərini kəsdiyi, bizə ölüm mələklərini göstərib fərqli bir ölçüyə aid hissləri verdiyi zaman isə ölmüş olacağıq. Qiyamət günü, hesab, cənnət, cəhənnəm və bütün sonsuz həyatımız da bizim üçün eyni şəkildə yaradılacaq. Bütün bunları yaratmaq isə bizə sonsuz gücünün və hüdudsuz bilgisinin dəlillərini hələ bu dünyadaykən göstərən Allah üçün çox asandır.

Qapqaranlıq məkanda üç ölçülü, dərin, rəngarəng görüntü

2010-07-20T13:34:00.000-07:00

Bilindiyi kimi beynimiz kəllə sümüyünün içində yerləşir və kəllə sümüyü işığı içəri keçirmir. Yəni başımızın içi zülmət qaranlıqdır. Amma biz bu zülmət qaranlıqda mavi dənizləri, yamyaşıl ağacları, rəngarəng çiçəkləri, günəşin şüalarını və rənglərin hər tonunu görə bilirik. Bu, son dərəcə maraqlıdır və üzərində düşünülməsi vacib olan mövzudur. Çünki əgər biz varlıqların bizim xaricimizdəki hallarını görə bilsəydik, xaricimizdəki görüntünün işıltısını, rənglərini, parıltısını əsla görə bilməzdik. Çünki bu parıltılar və işıqlar kəlləmizə ilişəcək və beynimizdəki görmə mərkəzinə əsla çata bilməyəcəkdi. Elə isə biz bu parıltıları, Ayın və Günəşin şüalarını, evimizdəki elektrik lampasının parlaqlığını necə görə bilirik? İşığın əsla çata bilmədiyi beyində parlaq görüntülər necə meydana gəlir? Bu bölmənin davamında bu problemin cavabını biləcəyik.

Bütün bunlardan sonra əldə etdiyimiz nəticələrdən biri isə belədir: İnsan heç bir zaman kəllə sümüyünün xaricindəki dünyanı bilə bilməz. İnsanın əlindən gələn yeganə iş beyinə elektrik siqnalları olaraq çatan təsirləri seyr etməkdir.

Uzaqlıq Hissi Aldadıcıdır

Bunları oxuyarkən, otağın qapısı və ya kompüter ilə aranızdakı uzaqlıq hissi sizi aldada bilər. “Hər şey beynimdəki kiçik bir nöqtəyə necə sığır? Günəş, mən və dəniz necə eyni nöqtədə ola bilərik?” deyə düşünə bilərsiniz. Əslində uzaqlıq da beyində meydana gələn boşluq hissinin yaranmasından başqa bir şey deyil. Bu səbəbdən insanın özündən çox uzaqda zənn etdiyi hər şey əslində beynindəki kiçik bir nöqtədə meydana gəlir. Yəni iki ölçülü bir nöqtədə möhtəşəm, üç ölçülü və dərinliyi olan görüntü yaranır. Məsələn, ucsuz-bucaqsız səma, ucsuz-bucaqsız dəniz, prospektin qarşısındakı göydələn, yoldakı avtomobillər və s. hamısı beyinin içindəki bir neçə kub santimetrlik məkanda yaranır. Bunu daha aydın dərk etmək üçün belə bir nümunə verə bilərik.

Evinizdə izlədiyiniz televiziya ekranı əslində düz müstəvidir və iki ölçülüdür. Ancaq bu iki ölçü üzərində işıq, kölgə oyunları və perspektivdən istifadə edilərək üç ölçülü, dərinliyi olan, uzaqlıq hissini verən mənzərə görüntüsü meydana gətirilir. Bu şəkildə beynimizdə meydana gələn görüntü və bütün digər hisslər də belədir. Yəni kiçik, düz müstəvi üzərində yaranan görüntüdə monitordan tutmuş səmadakı günəşə qədər hər məsafəni qavraya bilərik. Amma heç biri əslində bizdən uzaqda deyil, hamısı içimizdə, beynimizdəki kiçik bir nöqtədə hiss edilən qavrayışlardır. Bədənimizin görə bildiyimiz hissəsi, günəş, ulduzlar, kompüter və qarşımızdakı televiziya, hamısı beynimizdəki kiçik bir nöqtədə meydana gəlir. Xaricdə bütün bunların əsillərinin olduğunu əsla bilə bilmərik. Bura qədər izah edilənləri daha yaxşı anlamaq və qavraya bilmək üçün yuxu haqqında düşünə bilərik.

Maddənin ardındakı möhtəşəm elm

2010-07-20T13:30:00.000-07:00

Düşünmək və araşdırmaq insanın bilmədiklərini öyrənməsini, “baxıb görə bilmədiklərini” görməsini, dünya həyatının gerçək üzünü kəşf etməsini təmin edir. Ancaq, əsas olan, insanın səmimi düşüncə ilə əldə etdiyi gerçəklərdən qaçmaması, kəşf etdiyi gerçəklərə uyğun yeni bir həyata başlayacaq iradəni göstərə bilməsidir. Bu yazıda bu günə qədər heç vaxt rast gəlmədiyiniz, heyrətamiz, baxış bucağınızı tamamilə dəyişdirən bir elm izah ediləcək. Bu elm, tarix boyunca böyük İslam alimlərinin diqqət çəkdiyi, müasir elmin qəti şəkildə sübut etdiyi həqiqətdir. İnsan, həyatının ilk çağlarından etibarən içində yaşadığı dünyanın mütləq maddi həqiqət olduğuna şərtlənmişdir.
İnsan bu şərtlənmə içində böyüyür və bütün həyatını bu dünyagörüşü üzərində qurur. Ancaq müasir elmin nail olduğu nəticələr düşünüldüyündən daha fərqli və daha mühüm bir gerçəyi ortaya çıxarmışdır. Allahın yaratma sənətindəki ən əhəmiyyətli gerçəklərdən biri olan bu elm, insanın həm özünə, həm ətrafına, həm həyata, həm də hadisələrə baxışını tamamilə dəyişdirəcək səviyyədədir. Bu maddənin, kainatın və onun içindəki hər şeyin xəyal, “hisslər aləmi” olduğu həqiqətindən qaynaqlanır. Bu heyrətamiz həqiqəti anlamaq üçün ilk növbədə maddə zənn etdiyimiz varlıqları bizə tanıdan duyğularımızın və beynimizin necə işlədiyinə nəzər salaq.
Dünya Həyatı, Duyğularımızla Qəbul Etdiyimiz Hisslərdən Meydana Gəlir

Görmə, eşitmə, iyləmə, dadbilmə, toxunma hisslərinin hamısı bir-birlərinə bənzər fəaliyyət mexanizminə malikdir. Xarici aləmdə olduğunu düşündüyümüz əşyalardan gələn qıcıqlar (səs, qoxu, dad, görüntü, sərtlik və s.) sinirlərimiz vasitəsiylə beyindəki duyğu mərkəzlərinə ötürülür. Beyinə çatan bu qıcıqlar elektrik siqnallarından ibarətdir. Məsələn, görmə prosesi əsnasında xarici aləmdəki bir mənbədən gələn işıq fotonları gözün arxa tərəfindəki retinaya ötürülür və burada elektrik siqnallarına çevrilir. Daha sonra bu siqnallar sinirlər vasitəsiylə beyinin görmə mərkəzinə ötürülür və biz də bir neçə kub santimetrlik görmə mərkəzində rəngarəng, tərtəmiz, eni, uzunluğu, dərinliyi olan dünya görür və hiss edirik. Bu sistem digər qavrayışlarımız üçün də eynilik təşkil edir. Dadlar dilimizdəki bəzi hüceyrələr tərəfindən, qoxular burunun epitel hüceyrələri tərəfindən, toxunmağa aid hisslər (sərtlik, yumşaqlıq və s.) dəri altına yerləşdirilmiş xüsusi qəbul edicilər, səslər isə qulaqdakı xüsusi mexanizm tərəfindən elektrik siqnallarına çevrilərək beyindəki müvafiq mərkəzlərə göndərilir və o mərkəzlərdə qavranılırlar.

Mövzunu daha da dəqiqləşdirmək üçün belə bir misal göstərək: Bu an bir stəkan çay içdiyinizi düşünün. Əlinizdə tutduğunuz stəkanın sərtliyi və istiliyi dəri altındakı xüsusi qəbul edicilər tərəfindən elektrik siqnallarına çevrilərək beyinə çatdırılır. Eyni zamanda çaya aid qoxu, onu içtiyimiz anda hiss etdiyiniz şəkərli dad və stəkana baxdığınızda gördüyünüz qəhvəyi rəng də müvafiq ötürücülər tərəfindən elektrik cərəyanı olaraq beyinə çatdırılır. Sonra stəkanı masaya qoyarkən şüşənin masaya təmasından çıxan səs də qulağınız tərəfindən qəbul edilib beyinə elektrik siqnalı olaraq göndərilir və bu hisslərin hamısı beyindəki bir-birindən fərqli, amma bir-biriylə ortaq işləyən duyğu mərkəzləri tərəfindən şərh olunur. Siz də bu şərhin nəticəsi olaraq, bir stəkan çay içdiyinizi düşünürsünüz. Yəni əslində hər şey beyindəki duyğu mərkəzlərində baş verir, amma siz bütün bu hisslərinizin konkret maddi varlığa əsaslandığını zənn edirsiniz. Halbuki, bu fikriniz yanlışdır, çünki beyninizdə qavradığınız hisslərin beyninizin xaricində varlığının olduğunu düşünmək üçün heç bir dəliliniz yoxdur. Əgər beyninizə gedən görmə sinirlərini kəssəniz, bir anda görüntü yox olar. Eyni şəkildə eşitmə sinirlərində bir problem olarsa, xaricinizdə var olduğunu zənn etdiyiniz səs də bir anda kəsilər.

Bura qədər izah edilənlər bu gün elm tərəfindən qəti şəkildə isbat edilmiş, AÇIQ-AŞKAR gerçəklərdir. İstənilən elm adamı bu sistemin işləmə prinsipini izah edərsə, içində yaşadığınız dünyanın əslində beyninizdə qəbul edilən hisslərdən ibarət olduğu aydın olar. Məsələn, ingilis fiziki John Gribbin beyinin etdiyi şərhlərlə əlaqədar olaraq belə deyir:
”…Duyğularımız isə xarici dünyadan gələn impulsların beynimizdəki şərhidir; sanki bağçada bir ağac varmış kimi… Lakin beynim bu impulsları duyğu süzgəcindən keçirərək hiss edir. Ağac yalnız bir görüntüdür. O halda hansı doğrudur? Duyğularımızın ortaya çıxardığı ağacmı, yoxsa bağçadakı ağacmı?” (Taşqın Tuna, Uzayın Ötesi, sf.194)

Maddənin xaricinizdəki əsli ilə təmasda olmadığınızı anlamaq üçün çox asan bir təcrübə apara bilərsiniz. Kompüter ekranına baxarkən, barmağınızla bir gözünüzün alt tərəfini yüngülcə qaşıyın. Qaşıyarkən barmağınız irəli-geri getdikcə, monitorun da eyni şəkildə irəli-geri getdiyini görəcəksiniz. İndi düşünün, görəsən bu kompüter masanın üzərində, sizin dayandığını zənn etdiyiniz yerdədirmi? Yoxsa qaşımanın təsiri ilə görüntüsü yuxarı-aşağı oynayan, beyninizdəki görüntüdən ibarətdir? Məhz bu nümunə belə burada izah etdiyimiz gerçəyi qavramanız üçün bir başlanğıc ola bilər.

Materialistlər tarixin ən böyük tələsinə düşmüşlər

2010-07-20T13:22:00.000-07:00

Maddənin hisslərdən ibarət olduğu gerçəyi, müasir elm tərəfindən isbat edilmişdir və çox açıq, qəti, güclü şəkildə ortaya qoyulmuşdur. Materialistlər kor-koranə inandıqları, bel bağladıqları, güvəndikləri maddi dünyanın, içindəki hər şeylə birlikdə tamamilə yox olduğunu görür və buna qarşı heç bir şey edə bilmirlər. İnsanlıq tarixi boyunca materialist düşüncə həmişə var olmuşdur. Bu insanlar da özlərindən və müdafiə etdikləri fəlsəfədən çox əmin şəkildə, özlərini yaratmış olan Allaha qarşı çıxmışlar. Ortaya atdıqları ssenariyə görə maddə əzəli və əbədidir və bütün bunların Yaradıcısı ola bilməz. Yalnız qürurlarına görə Allahı rədd edir və var zənn etdikləri maddənin arxasında gizlənirdilər. Bu fəlsəfədən elə əmindilər ki, heç zaman bunun əksini isbat edən şərh gətirilə bilməyəcəyini düşünürdülər.

Məhz buna görə də maddənin əsli ilə bağlı olan bu məqalədə izah edilən gerçəklər bu insanları böyük qarışıqlığa salmışdır. Çünki burada izah edilənlər onların fəlsəfələrini təməlindən yıxıb atmış və məsələni müzakirə üçün fürsət belə saxlamamışdır. Bütün düşüncələrini, həyatlarını, qürurlarını və inkarlarını əllərindən bir anda uçub gedən maddə üzərində qurmuşdular. Maddə yoxdur ki, materializm də olsun.

Allah həm də inkarçılara tələ qurandır. “…onlar hiylə işlətdilər, Allah da (bir qarşılıq) bir hiylə qururdu. Allah, hiylə quranların (hiylələrinə cavab verənlərin) ən xeyirlisidir” ayəsiylə bu gerçək bildirilir. (Ənfal Surəsi, 30)

Məhz Allah, maddəni var zənn etdirərək materialistləri tələyə salmış və tarixdə bənzəri görülməmiş şəkildə kiçiltmişdir. Materialistlər mallarını, mülklərini, mövqelərini, vəzifələrini, yaşadıqları cəmiyyəti, bütün dünyanı və əslində xəyaldan ibarət olan hər şeyi var zənn etmiş, üstəlik bunlara güvənərək Allaha qarşı təkəbbürlənmişlər. Lovğalanaraq Allaha üsyan edib inkar etmişlər. Bunları edərkən də güc aldıqları tək şey MADDƏ olmuşdur. Amma elə bir anlayış çatışmazlığı içinə düşüblər ki, Allahın onları hərtərəfli əhatə edib örtdüyünü heç düşünməyiblər. Allah inkarçıların anlayışsızlıqları nəticəsində düşəcəkləri vəziyyəti Quranda belə xəbər vermişdir:

Yoxsa bir hiylə qurmaq istəyirlər? Amma kafirlər özləri o hiylənin qurbanı olacaqlar.. (Tur surəsi, 42)

Bu, bəlkə də tarixdə bilinən ən böyük məğlubiyyətdir. Materialistlər öz aləmlərində təkəbbürlənərkən, əslində böyük tələyə düşmüş və Allaha qarşı çirkin cəsarət göstərərək açdıqları mübarizədə qəti olaraq məğlub olmuşlar.

“Beləliklə, hər bir ölkənin günahkarlarını oranın başçıları təyin etdik ki, onlar orada bacardıqları qədər məkrlə məşğul olsunlar. Onlar yalnız özlərinə qarşı məkr edərlər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar.” (Ənam Surəsi, 123) ayəsi Yaradıcılarına qarşı çıxan belə inkarçıların necə şüursuzluq içində olduqlarını və necə sonla qarşılaşacaqlarını ən açıq şəkildə xəbər verir. Bir başqa ayədə isə bu gerçək belə vurğulanır:

“Onlar Allahı və iman gətirənləri aldatmağa çalışırlar. Halbuki yalnız özlərini aldadır və (bunu) anlamırlar.” (Bəqərə Surəsi, 9)

İnkarçılar öz aləmlərində tələ qurmağa cəhd edərkən ayədəki “anlamırlar” ifadəsiylə bildirildiyi kimi, çox əhəmiyyətli gerçəyi anlaya bilmirlər. Yəni yaşadıqları bütün hadisələrin onlara hiss etdirilən xəyal olduğu və etdikləri hər hərəkət kimi, qurduqları tələlərin də zehinlərində yaranan görüntüdən ibarət olduğu gerçəyini anlaya bilmirlər… Bu qavrayış zəifliyi səbəbiylə də Allah ilə tək olduqlarını unudaraq öz-özlərini hiyləli tələyə salmışlar. Hər dövrdə olduğu kimi bu dövrdə də Allah, inkarçıları bütün hiyləli düzənlərini kökündən yıxan gerçəklə üz-üzə gətirmişdir. Allah “…şübhəsiz ki, şeytanın hiyləsi çox zəifdir” ayəsiylə bu hiylələrin məhv olacağını da xəbər verir. (Nisa Surəsi, 76) Və möminləri də “…onların qurduğu hiylə sizə heç bir zərər verə bilməz” ayəsiylə müjdələmişdir. (Ali İmran Surəsi, 120)

Allah bir başqa ayəsində, “İnkar edənlərin əməlləri səhradakı ilğıma bənzəyir ki, susamış kimsə onu su hesab edər. Ona yaxınlaşdıqda isə onun heç nə olduğunu görər. O öz yanında Allahı tapar…“ (Nur Surəsi, 39) deyə xəbər verir. Materializm də bu ayədə işarə edildiyi kimi üsyan edənlər üçün “ilğım” meydana gətirir. Ona güvənərək əllərini uzadanda isə hər şeyin xəyaldan ibarət olduğunu anlayarlar. Allah onları belə ilğımla aldatmış, bütün bu hisslər cəmini var kimi göstərmişdir. “Böyük” insanlar, professorlar, astronomlar, bioloqlar, fiziklər, vəzifələri, mövqeləri nə olursa olsun maddəni özlərinə ilah etdikləri üçün bu tələyə düşmüş, sanki bir uşaq kimi aldanmış və kiçilmişlər. Hisslər cəmini mütləq zənn edərək onun əsasında fəlsəfələrini, ideologiyalarını qurmuş, bu barədə ciddi müzakirələr edib “intellektual” izahlar vermişlər. Bütün bunlardan ötrü də özlərini çox ağıllı hesab edib kainatın gerçəyi haqqında fikir yürüdə biləcəklərini düşünmüş və ən əsası da öz məhdud ağıllarıyla Allahı izah edə biləcəklərini sanmışlar. Allah, onların içinə düşdükləri bu vəziyyəti bir ayədə belə bildirir:

Onlar (inanmayanlar) bir hiylə qurdular. Allah da (buna qarşılıq) bir hiylə qurdu. Allah, hiylə quranların ən xeyirlisidir. (Ali İmran Surəsi 54)

Dünyada bəzi tələlərdən xilas olmaq mümkündür; ancaq Allahın inkar edənlərə qurduğu bu tələ elə mütləqdir ki, əsla qurtuluş imkanı qalmamışdır. Nə edirlər etsinlər, kimə müraciət edirlər etsinlər, Allahdan başqasından kömək tapmaları da mümkün deyil. Allahın Quranda xəbər verdiyi kimi “…Onlar Allahdan başqa özlərinə nə bir himayədar, nə də bir yardımçı tapacaqlar” (Nisa Surəsi, 173).

Materialistlər belə bir tələyə düşəcəklərini heç gözləmirdilər. 20-ci əsrin bütün imkanları əllərində ola-ola rahat bir şəkildə inkarda israr edə biləcəklərini və insanları da inkara sürükləyə biləcəklərini sanırdılar. Allah inkarçıların tarix boyu daşıdıqları bu zehniyyəti və düçar olduqları sonu Quranda belə xəbər vermişdir:

Onlar hiylə qurdular, Biz də hiylə qurduq. Lakin onlar (bunu) hiss etmədilər. Bax gör onların hiylələrinin aqibəti necə oldu. Biz onları bütün qövmləriylə birlikdə yerlə-yeksan etdik. (Nəml Surəsi, 50-51)

Ayələrdə izah edilən gerçəyin bir mənası da belədir: Materialistlərə sahib olduqları hər şeyin bir xəyaldan ibarət olduğu açıqlanmış, yəni əllərindəki hər şey toplu şəkildə yox edilmişdir. Və onlar, var zənn etdikləri mallarının, fabriklərinin, qızıllarının, dollarlarının, uşaqlarının, yoldaşlarının, dostlarının, vəzifələrinin, nüfuzlarının, hətta öz bədənlərinin, əllərindən çıxdığını görərkən, sanki “yox olmuşlar”. Sanki, maddəni tərk edib bir ruh halına gəlmişlər. Şübhəsiz bu gerçəyin fərqinə varmaq materialistlər üçün ola biləcək ən dəhşətli hadisədir. Çünki sahib olduqları hər şeyin xəyaldan ibarət olması, öz dilləri ilə desək, onlar üçün hələ dünyadaykən, “ölməmişdən əvvəl ölüm” hökmündədir.

Bu həqiqətin anlaşılması ilə birlikdə, bir Allah, bir də özləri qalmışdır. Necə ki Allah, “Məni tək olaraq (yalnız) yaratdığım kimsə ilə tək burax.” ayəsiylə, hər insanın Öz qatında əslində yalnız olduğu gerçəyinə diqqət çəkmişdir. (Muddəssir Surəsi, 11) Bu heyrətamiz gerçək daha bir çox ayədə xəbər verilmişdir:

“Hüzurumuza ilk dəfə sizi xəlq etdiyimiz kimi tək-tənha, həm də sizə verdiyimiz (nemətləri) arxanızda qoyub gəldiniz…” (Ən’am Surəsi, 94) Və onların hamısı, qiyamət günü Ona, tək-tənha, tək başına gələcəklər. (Məryəm Surəsi, 95)

Bu ayələrdə izah edilən gerçəyin bir mənası da budur ki, maddəni ilah qəbul edənlər, Allahdan gəlmiş və yenə Ona dönmüşlər. İstəsələr də, istəməsələr də Allaha təslim olmuşlar. İndi hesab gününü gözləyirlər və o gün hamısı tək-tək sorğuya çəkiləcək. Nə qədər anlamaq istəməsələr də…

Hisslərin beyində meydana gəlməsi fəlsəfə deyil, elmi həqiqətdir

2010-07-20T13:17:00.000-07:00

Materialistlər, burada izah etdiklərimizin fəlsəfi görüş olduğunu iddia edirlər. Halbuki bizim “xarici dünya” dediyimiz şeyin hisslər cəmi olduğu, fəlsəfə deyil, elmi gerçəkdir. Görüntünün və hisslərin beyində necə meydana gəldiyi bütün tibb fakültələrində təfərrüatlı şəkildə öyrədilir. Müasir fizika başda olmaqla 20-ci əsr elminin ortaya qoyduğu gerçəklər, maddənin konkret həqiqətə sahib olmadığını, açıq-aydın hər kəsin “beynindəki ekranı” izlədiyini göstərir. Bunu, istər ateist olsun, istər budist olsun, istər başqa düşüncəyə sahib olsun, elmə inanan hər kəs qəbul etmək məcburiyyətindədir. Bir materialist öz aləmində Allahın varlığını inkar edə bilər, amma bu elmi gerçəyi inkar edə bilməz.

Yaşadıqları dövrün elm anlayışı və elmi imkanları kifayət qədər olmasa da, Karl Marks, Fridrix Engels, Corc Politzer və digərlərinin bu qədər asan və açıq gerçəyi qavraya bilməmələri çox qəribədir. Amma müasir dövrdə elmin və texnologiyanın imkanları hədsiz dərəcədə inkişaf etmişdir və bu imkanlar onsuz da çox açıq olan bu gerçəyin qavranılmasını daha da asanlaşdırır. Materialistlər isə qismən də olsa bu mövzunu qavramağın və ümumiyyətlə bu mövzunun öz fəlsəfələrini necə çökdürdüyünü anlamağın verdiyi böyük qorxu içindədirlər.

Sinirləri paralel bağlama nümunəsi

2010-07-20T13:10:00.000-07:00

Politzerin yol qəzası nümunəsinə fikir verək: Bu qəzada, avtobusun altında əzilən insanın beş duyğu orqanından beyninə gedən sinirlər, bir başqa insanın, məsələn Corc Politzerin beyninə paralel şəkildə bağlansa, qəza zamanı həmin insanı avtobus vuranda, o an evində olan Politzeri də avtobus vuracaq. Daha doğrusu, qəzaya düşən adamın yaşadığı hisslərin hamısını, musiqi mərkəzinə bağlanan iki ayrı səs kolonundan eyni mahnının eşidilməsi kimi, Politzer də hiss etməyə başlayacaq. Politzer də evində oturduğu halda avtobusun əyləc səsini, avtobusun bədəninə dəyməsini, qırıq qol və axan qan görüntülərini, sınıq ağrılarını, əməliyyatxanaya girməyinin görüntülərini, gipsin sərtliyini, qolunun gücsüzlüyünü hiss edəcək, görəcək və yaşayacaq. Qəzadakı insanın sinirləri əlavə olaraq neçə insana bağlansa, onların hamısı Politzer kimi qəzanı əvvəldən axıradək yaşayacaq. Qəzadakı adam komaya girsə, hamısı komaya girəcək. Hətta, yol qəzasına aid hisslərin hamısı kompyuterə yazılsa və bu hisslər əvvələ yığılıb dəfələrlə başqa bir insana ötürülsə, yenə bu adamı da dəfələrlə avtobus vuracaq.

Yaxşı o halda, hansı adama dəyən avtobus gerçəkdir? Materialist fəlsəfə bu suala ziddiyət təşkil etməyən cavab verə bilməz. Əslində, həmin insanlar yol qəzasını öz zehinlərində ən incə təfərrüatına qədər yaşayırlar.

Tort və daşa təpik atma nümunələri üçün də vəziyyət eynidir. Tort yeyincə qarınında tortun çəkisini və toxluğu hiss edən Engelsin duyğu orqanlarına aid sinirlər paralel olaraq ikinci insanın beyninə bağlansa, Engels tort yediyi və doyduğu anda o adam da tort yeyəcək və doyacaq. Daşa təpik atdıqda ayağı ağrıyan materialist Consonun sinirləri paralel olaraq başqa insana bağlansa, bu adam da daşa vuracaq və ayağı ağrıyacaq.

Yaxşı hansı tort və hansı daş gerçəkdir? Materialist fəlsəfə, buna da ziddiyyətsiz cavab verə bilməz. Doğru və ziddiyyət təşkil etməyən cavab budur: Həm Engels, həm digər insan tortu öz zehinlərində yeyib doyublar. Həm Conson, həm də ikinci insan, daşa təpik atma anını öz zehinlərində bütün təfərrüatı ilə yaşayırlar.

Yuxarıda Politzerlə bağlı verdiyimiz nümunədə belə bir dəyişiklik edək; evində oturan Politzerin sinirlərini avtobusun vurduğu insanın beyninə, avtobusun vurduğu insanın sinirlərini də Politzerin beyninə bağlayaq. Bu vəziyyətdə, Politzer əslində evində oturduğu halda özünü avtobusun vurduğunu zənn edəcək, avtobusun vurduğu insan isə qəzanın bütün şiddətinə baxmayaraq, bunu əsla hiss edə bilməyəcək, çünki özünün evdə oturduğunu düşünəcək. Bu məntiq tort və daşa təpik vurma nümunələri üçün də eynilik təşkil edir.

Görüldüyü kimi insanın hisslərini aşması və xaricinə çıxması mümkün deyil. Bu vəziyyətdə heç bir maddi varlıq və maddi mühit olmadığı halda hər şey insan ruhuna seyr etdirilə bilər. Belə ki, insanın bunu anlaması mümkün deyil, hətta izlətdirilən üç koordinatlı mükəmməl görüntüləri gerçək zənn edib varlığından da son dərəcə əmin olacaqdır. Çünki hər insan duyğu orqanlarına hiss etdirilən hisslərdən asılıdır.

İngilis filosof David Hume bu gerçək haqqındakı düşüncələrini belə ifadə etmişdir:

"Çox səmimi olaraq, Özüm dediyim şeyə daxil olduğum zaman, isti və ya soyuğa, işıq və ya kölgəyə, eşq və ya nifrətə, ağrı və ya ləzzətə dair xüsusi hissə ya da başqa bir şeyə daimi olaraq rast gəlirəm. Mən hiss olmadan hər hansı bir zamanda özümü əsla yaxalaya, tuta bilmərəm və əsla hissdən, xəyaldan başqa bir şeyi müşahidə edə bilmərəm". (Paul Davies, Tanrı və Yeni Fizika, Çev: Murat Əsaslı, İm Nəşr Dizayn Həyat Kitabları-1, İstanbul 1995, s. 180-181)

Yuxudakı dünya

2010-07-20T13:08:00.000-07:00

Sizin üçün maddə, əllə tutulan gözlə görülən şeydir. Halbuki yuxuda da “əlinizlə tutur, gözünüzlə görürsünüz”, amma həqiqətdə nə əliniz var, nə də gözünüz, nə də görüb tutacağınız bir şey. Bütün bunları beyinin xaricində təmin edən heç bir maddi həqiqət yoxdur. Açıq aydın aldanırsınız.

Bəs gerçək həyat yuxudan nə ilə fərqlənir? Əslində hər ikisi də beynin içində meydana gəlir. Yuxu zamanı gerçək olmayan dünyada rahatlıqla yaşaya biliriksə, eyni şey yaşadığımız dünyaya da aiddir. Yuxudan oyandığımızda gerçək həyat dediyimiz daha uzun yuxuya başladığımızı düşünməyimizə maneə olacaq heç bir məntiqli səbəb yoxdur. Yuxunu xəyal, dünyanı gerçək saymağımızın səbəbi, yalnız vərdişlərimiz və bəzi subyektiv fikirlərimizdir. Və bu vəziyyət, bir gün yaşadığımızı sandığımız dünya həyatından yuxudan oyanırmış kimi oyandırıla biləcəyimizi göstərir.

Materialist fəlsəfəni mənimsəyənlərə, xüsusilə də marksistlərə bu gerçək, yəni maddənin əsli izah edildikdə əsəblərini kontrol edə bilmirlər. Bu zaman onlar Marksın, Engelsin, Leninin bu mövzudakı səthi və cahil məntiqlərindən nümunələr gətirirlər.

Halbuki bu insalar yuxularında da eyni nümunələri gətirə bildiklərini düşünməlidirlər. Yuxularında da “Das Kapital”ı oxuyur, mitinqlərə gedir, polislə qarşıdurmaya girirlər, başlarına daş dəyir və hətta bu yaranın ağrısını hiss edirlər. Yuxularında onlardan soruşulduğunda, o an gördükləri şeyləri də “mütləq maddə” sanırlar. Oyanıq olarkən gördükləri şeyləri də “mütləq maddə” zənn etdikləri kimi yuxularında da eyni şeyi zənn edirlər. Amma, istər yuxuda, istərsə də gündəlik həyatda olsun, gördüklərinin, yaşadıqlarının, hiss etdiklərinin hamısı duyğu üzvlərinin qəbul etdiyi hisslərdir.

Yuxu nümunəsi

2010-07-20T13:05:00.000-07:00

İnsan, yuxusunda çox həqiqi hadisələr yaşayır. Nərdivandan yıxılıb ayağını sındırır, ciddi yol qəzası keçirir, avtobusun altında qalır, acdığında yemək yeyib doyur. Gündəlik həyatda rast gəldiyimiz hadisələri eyni inandırıcılıqla, eyni hisslərlə yuxularımızda yaşaya bilirik. Yuxusunda özünü avtobusun vurduğunu görən insan yenə yuxusunda, qəza etdikdən sonra gözünü xəstəxanada aça bilər, şikəst qaldığını anlayar. Amma əslində bu yuxudur. Yenə yuxusunda yol qəzasından sonra öldüyünü, ölüm mələklərinin canını aldığını, axirət həyatının başladığını görə bilər. (Bu hadisə, xəyal olan gerçək dünya həyatında da eyni şəkildə yaşanır.)

Yuxusunda bütün bu hadisələrin görüntülərini, səslərini, sərtlik hissini, ağrını, işığı, rəngləri, hər cür hissi çox aydın şəkildə yaşayır. Yuxuda əlaqədar olduğu hisslərin hamısı gerçək həyatda olduğu kimi təbiidir. Yuxuda yediyi yemək hisslərdən ibarət olmasına baxmayaraq qarınını doyurur. Çünki doymaq da bir hissdir. Halbuki, əslində o anda insan yataqda uzanmış vəziyyətdədir. Ortada nə nərdivan, nə yol, nə avtobus, nə tort var. Yuxudakı adam, xarici dünyada qarşılıqları olmayan qavrayış və hissləri yaşayır və görür. Yuxuda, “xarici dünya”da heç bir maddi qarşılığı olmayan hadisələrin yaşanan, görülən, hiss edilən olması, “xarici dünya”nın tamamilə hisslərdən meydana gəldiyini çox dəqiq şəkildə ortaya qoyur.

Materialistlərin məntiq çatışmazlığı

2010-07-20T13:02:00.000-07:00

Bu hissənin əvvəlindən etibarən maddənin materialistlərin iddia etdikləri kimi mütləq varlıq olmadığı, əksinə Allah tərəfindən yaradılan qavrayışlar cəmindən ibarət olduğu elmi cəhətdən izah edildi. Materialistlər isə bütün fəlsəfələrini yox edən bu aşkar həqiqətə qarşı son dərəcə doqmatik şəkildə müqavimət göstərir və əsassız məntiqi mühakimələr irəli sürürlər.

Məsələn, materialist fəlsəfənin 20-ci əsrdəki ən böyük müdafiəçilərindən biri olan qatı marksist düşüncəli Corc Politzer maddənin varlığının “böyük dəlili” olaraq “avtobus nümunəsi”ni vermişdir.
Politzerə görə maddənin qavrayış olduğunu müdafiə edən mütəfəkkirlər də şosedə avtobus gördükləri zaman əzilməmək üçün qaçırlar və bu maddənin obyektiv varlığının isbatıdır. (Corc Politzer, Fəlsəfənin Başlanğıc Qanunları, İstanbul: İctimai Nəşrlər, 1989, s. 53.)

Bir başqa məşhur materialist alim Consona (Johnson) maddənin qavrayışlar cəmi olduğu izah edildikdə isə daşlara təpik vuraraq onların fiziki varlığını “sübut etməyə” çalışmışdır. (Orxan Hançerlioğlu, Düşünce Tarihi, istanbul: Remzi Nəşriyyat, 6.b., 1995 Sentyabr, s. 261.)

Başqa nümunə isə Politzerin müəllimi və dialektik materializmin Marksla birlikdə qurucusu olan Fridrix Engels (Friedrich Engels) tərəfindən verilmişdir. Engels “əgər yediyimiz tortlar bir hiss, qavrayış olsaydı, aclığımızı yox etməzdilər” deyə yazmışdır. (Corc Politzer, Fəlsəfənin Başlanğıc Qanunları, istanbul: İctimai Nəşrlər, 1989, s. 65.) Marks, Engels, Lenin kimi məşhur materialistlərin kitablarında həmişə bu cür nümunələr və “maddənin varlığını yumruq yeyincə anlayarsınız” kimi nifrət dolu cümlələr işlədilir.

Materialistlərin bu tip nümunələr gətirmələrinə səbəbi isə “maddə xəyaldır” şərhini, “maddə işıq oyunudur” şəklində başa düşmələridir. Xəyal anlayışının yalnız görməklə məhdud olduğunu, toxunma kimi hisslərin isə obyektiv qarşılığının olduğunu zənn edirlər. Avtobusun insanı vurması məsələsində də “baxın, vurur, deməli xəyal deyil” deyirlər. Qavramaqda çətinlik çəkdikləri məqam odur ki, avtobusun insanı vurması zamanı yaşanan sərtlik, zərbə və ağrı kimi bütün hisslər də yalnız zehində meydana gəlir.

Sahib olduğunuz hər şey əslində hissdir (xəyaldır)

2010-07-20T07:51:00.000-07:00

“Xarici dünya”nın maddi həqiqətə sahib olmadığı və Allahın davamlı olaraq ruhumuza göstərdiyi görüntülərdən ibarət olduğu elmi və məntiqi həqiqətdir. Bununla yanaşı insanlar ümumiyyətlə “xarici dünya” anlayışına hər şeyi daxil etmir və ya etmək istəmirlər.

Bu mövzuda bir az səmimi və cəsarətlə düşünsəniz, evinizin, əşyalarınızın və ya antikvarlarınızın, bağ evinizin, təzəcə aldığınız avtomobilinizin, ofisinizin, ləl-cəvahiratlarınızın, bankdakı hesabınızın, qarderobunuzun, həyat yoldaşınızın, uşaqlarınızın, iş yoldaşlarınızın və sahib olduğunuz hər şeyin də sizə göstərilən bu “xəyali xarici dünya”ya aid olduğu həqiqətini anlayarsınız.

Ətrafınızda gördüyünüz, eşitdiyiniz, iylədiyiniz, bir sözlə, beş duyğu üzvü ilə qavradığınız hər şey bu “xəyali dünya”ya aiddir. Ən sevdiyiniz müğənninin səsi, oturduğunuz oturacağın yumşaqlığı, qoxusu xoşunuza gedən ətir, sizi isidən günəş, rəngləriylə göz oxşayan çiçək, pəncərənizdən çöldə uçan quş, dənizin üzərində sürətlə gedən kater, bol məhsul verən bağçanız, işinizdə istifadə etdiyiniz kompüteriniz…Həqiqət budur, çünki dünya yalnız insanı sınamaq üçün yaradılan görüntülər cəmidir. İnsanlar qısa həyatları boyunca həqiqətdə, maddi əsli olmayan hisslərlə sınanırlar. Bu hisslər isə əsasən möhtəşəm və cazibədar göstərilir. Bu həqiqiət, Quranda belə xəbər verilir:

“Qadınlar, uşaqlar, qızıl-gümüş yığınları, yaxşı cins atlar, mal-qara və əkin yerləri kimi nəfsin istədiyi və arzuladığı şeylər insanlara gözəl və cazibədar göstərilmişdir. Bunlar dünya həyatının keçici zövqüdür, gözəl dönüş yeri isə Allah qatında olandır.” (Ali imran Surəsi, 14)

İnsanların çoxu sahib olduqları ya da olmağa çalışdıqları malların, pulların, yığdıqları qızılların, gümüşlərin, ləl-cəvahiratların, kredit kartlarının, istifadə etdikləri şkaf dolusu paltarların, son model avtomobillərin, bir sözlə hər cür zənginliyin sehriylə dinlərini bir kənara qoyur, axirəti unudur və yalnız dünyaya yönəlirlər. “İşim var”, “idealarım var”, “məsuliyyətim var”, “vaxtım azdır”, “vacib işlərim var”, “sonra edərəm” deyərək, dünyanın “bər-bəzəkli və cazibədar” üzünə aldanaraq namaz qılmaz, mallarını kasıblara verməz, axirətdə qazanc əldə etməyə vasitə olan ibadətlərə yönəlməzlər. Əksinə, yalnız dünyada qazanc əldə etməyə çalışaraq ömürlərini sərf edərlər. “Onlar dünya həyatının görünən tərəfini bilir, axirətdən isə büsbütün qafildirlər.” ayəsində məhz bu aldanma təsvir edilir. (Rum Surəsi, 7) İnsan, bu izah edilənlər haqqında bir az dərin düşünsə, bu cür qeyri-adi, heyrətamiz həqiqəti özü də açıq-aydın dərk edər. Yəni, dünyadakı bütün hadisələrin xəyaldan ibarət olduğunu…

Hər şeyin görüntü olduğu gerçəyi bütün bu ehtirasların mənasızlaşması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Çünki bu həqiqətin başa düşülməsi, insanların sahib olduqları və olmağa çalışdıqları hər şeyin – ehtirasla sahib olduqları mülklərinin, bütün varlıqları ilə öyündükləri uşaqlarının, özlərinə ən yaxın hesab etdikləri həyat yoldaşlarının, dostlarının, sevdikləri bədənlərinin, üstünlük olaraq gördükləri vəzifələrinin, oxuduqları məktəblərin, keçirdikləri tətillərin xəyaldan ibarət olduğunu göstərir. Bu vəziyyətdə bütün bunlar naminə sərf edilən ehtiraslar, sərf edilən vaxtlar, səylər də mənasızlaşır.

Baxın, bu halda bəzi insanlar sahib olduqları mal və mülkləriylə, “yaxtalarıyla, vertolyotlarıyla, fabrikləriylə, holdinqləriylə, torpaqlarıyla” sanki bütün bunlar həqiqətən varmışcasına öyündükləri zaman necə də kiçilirlər. Yaxtalarında özlərini “dartaraq” gəzən zənginlər, tanışlarına avtomobillərini lovğalıqla nümayiş etdirənlər, zənginliklərini hər fürsətdə dilə gətirənlər, tutduqları mövqelərinin onları hər kəsdən üstün etdiyini zənn edənlər, əslində özlərini digərlərinə xəyal ilə göstərdiklərini anladıqlarında nə vəziyyətə düşəcəklərini bilməlidirlər.

Bütün bunları eyniylə yuxularında da tez-tez görürlər. Yuxularında da evləri, son model avtomobilləri, hədsiz dərəcədə qiymətli ləl-cəvahiratları, paket-paket dollarları, qızıl və brilliantları olur. Yuxularında da yüksək vəzifə sahibi, minlərlə adamın işlədiyi fabrikləri, bir çox insana hökm edə biləcək gücləri olur, hər kəsin heyran qaldığı paltarları geyinirlər… Ancaq yuxuda sahib olduqlarıyla öyünmək onları komik vəziyyətə saldığı kimi, eyni şəkildə bu dünyada yaşadıqları görüntülərlə öyünmək də buna ekvivalentdir. Yuxularında gördükləri də bu dünyada əlaqədə olduqları da nəticədə zehinlərindəki görüntüdən ibarətdir.

Eyniylə dünyada yaşadıqları hadisələrə göstərdikləri reaksiyalar da, həqiqəti anladıqlarında insanları utandıracaq. Özünü itirərək mübahisə edənlər, qışqırıb çağıranlar, fırıldaqlıq edənlər, rüşvət alanlar, saxtakarlıq edənlər, yalan danışanlar, xəsislik edənlər, insanları incidənlər, onları döyüb söyənlər, vəhşicəsinə təcavüz edənlər, qəlbləri vəzifə eşqiylə dolu olanlar, həsəd aparanlar, özlərini nümayiş edənlər və s. xəyal içində bunları etdiklərini anladıqları zaman rəzil olacaqlar.

Bilməliyik ki, “dünya” dediyimiz görünütüləri yaradan Allah olduğuna görə bu dünyadakı bütün malın, mülkün sahibi də yalnız Allahdır. Necə ki, Quranda vurğulanır:

“Göylərdə və yerdə nə varsa hamısı Allahındır. Allah, hər şeyi əhatə edəndir.“ (Nisa Surəsi, 126)

Əsli xəyal olan ehtiraslar naminə dini bir kənara qoymaq və nəticədə sonsuz həyatı itirmək isə çox böyük ağılsızlıqdır. Bunun insana gətirdiyi tək şey sonsuz itkidir. Yeri gəlmişkən, diqqət yetirməli olduğumuz çox mühüm məsələ var: Qarşı-qarşıya olduğumuz bu həqiqət bizi “bütün sahib olduğunuz və dəlicəsinə sevdiyiniz var-dövlət, uşaqlar, dostlar, yoldaşlar, vəzifə-mövqe yox olacaq, ona görə də mənası yoxdur” nəticəsinə gətirməməlidir. Doğru nəticə belədir: Sahib olduqlarınızın heç biri bu an onsuz da yoxdur, hamısı yalnız xəyaldan ibarətdir, Allahın sizi sınamaq üçün göstərdiyi görüntülərdir. Diqqət yetirsəniz bu iki nəticə arasındakı fərqi görərsiniz.

İnsan bu gerçəyi bu an qəbul etmək istəməsə və bütün sahib olduqlarını varmış kimi qəbul edərək özünü aldatsa belə nəticədə ölümündən sonra yenidən dirildiyində, yəni axirətdə hər şey çox dəqiq ortaya çıxacaq. İnsan “…Sən bu gün sərrast görürsən!” (Qaf Surəsi, 22) ayəsinin sirri ilə hər şeyi daha açıq fərq edəcək. Amma əgər dünyadakı həyatını xəyali məqsədlər naminə sərf edibsə, orada heç yaşamamağı diləyəcək, “Kaş o ölüm qəti (əbədi) olaydı! Mal-dövlətim mənə heç bir fayda vermədi, güc və qüdrətim yox olub getdi” deyərək həlak olacaq. (Həqqa surəsi, 27-29)

Ağıllı bir insanın öhdəsinə düşən, bütün kainatın bu ən böyük həqiqətini vaxt var ikən burada qavramağa çalışmaqdır. Əks halda bütün ömrünü ilğımlar arxasınca qaçaraq israf edər və sonda çox böyük itkiyə məruz qalar. Allah, dünyada ilğımlar arxasınca qaçıb öz Yaradıcısını unudan bu insanların son vəziyyətlərini belə bildirir:

“İnkar edənlər; onların əməlləri ucsuz-bucaqsız ərazidəki ilğıma bənzəyər; susayan onu su sanar. Nəhayət ona çatdığında bir şey tapa bilməz və yanında Allahı tapar. (Allah da) Onun hesabını tam olaraq verər. Allah tez haqq-hesab çəkəndir.” (Nur Surəsi, 39)

Gerçək Mütləq Varlıq

2010-07-20T07:48:00.000-07:00

Madam maddi dünya olaraq tanıdığımız şey gerçəkdə ruhumuzun gördüyü hisslərdən ibarətdir, o halda bu hisslərin mənbəyi nədir?… Bu suala cavab verərkən diqqət yetirmək lazımdır ki, maddənin özbaşına müstəqil varlığı yoxdur. Maddə bir qavrayış (hiss) olduğuna görə “süni” bir şeydir. Yəni bu qavrayış başqa güc tərəfindən yaradılmalıdır. Həm də davamlı olaraq yaradılmalıdır. Əgər davamlı şəkildə yaratma olmazsa, maddə dediyimiz hisslər də yox olub gedər. Bunu, televiziya ekranındakı görüntünün davam etməsi üçün, yayımın də davamlı şəkildə verilməsi kimi başa düşə bilərik.

Yaxşı, bəs kim bizim ruhumuza ulduzları, dünyanı, bitkiləri, insanları, bədənimizi və gördüyümüz digər hər şeyi davamlı olaraq seyr etdirir?

Aydın məsələdir ki, içində yaşadığımız bütün maddi kainatı, yəni hiss və qavrayışlar çoxluğunu yaradan və davamlı olaraq yaratmağa davam edən üstün bir Yaradıcı vardır. Bu Yaradıcı, bu cür möhtəşəm yaradılış sərgilədiyinə görə sonsuz güc və məlumat sahibidir. Və bu Yaradıcı bizə Özünü tanıdır. Yaratdığı hiss və qavrayış kainatında həm də kitab yaratmışdır və bu kitab vasitəsiylə bizə Özünü, kainatı və bizim varlıq səbəbimizi izah edir.

O Yaradıcı Allahdır, kitabının adı isə Qurandır.

Göylərin və yerin, yəni kainatın sabit və qərarlı olmadığı, yalnız Allahın yaratmasıyla varlığını davam etdirdiyi və O yaratmağı dayandırdığında yox olacağı bir ayədə belə ifadə edilir:

Şübhəsiz Allah, göyləri və yeri zaval taparlar deyə (hər an qüdrəti altında) tutur. And olsun, əgər zaval tapacaq olsalar, özündən sonra artıq kimsə onları tuta bilməz. Doğrusu O, Həlimdir, bağışlayandır. (Fatir Surəsi, 41)

Beyin, zülal və yağ molekullarından ibarət hüceyrələr yığınıdır. Neyron adı verilən sinir hüceyrələrindən meydana gəlmişdir. Şüuru meydana gətirən, əlbəttə neyronlar ola bilməz. Neyronların quruluşunu araşdırdığımızda qarşımıza çıxan isə sadəcə atomlardır. Şübhəsiz ki, şüursuz atomların da şüur meydana gətirməsi mümkün deyil. Beyin dediyimiz ət parçasında, görüntüləri izləyən, şüuru meydana gətirən, bir sözlə “mən” dediyimiz şeyi yarada biləcək güc yoxdur.

Girişdə də ifadə etdiyimiz kimi, insanların çoxu Allahın gücünü qavraya bilmədiklərindən Onu göylərdə və ya haradasa bir yerdə olan və dünya işlərinə müdaxilə etməyən varlıq olaraq düşünürlər. Bu məntiqin təməlində kainatın maddələr yığını olduğu, Allahın isə bu maddələrin “xaricində” bir yerlərdə olduğu dayanır.

Halbuki, bura qədər araşdırdığımız kimi maddə qavrayışdan (hissdən) ibarətdir. Gerçək mütləq varlıq isə Allahdır. Yəni var olan yalnız Allahdır, Ondan başqa hər şey kölgə varlıqlardır. Belə olduqda da, Allahın maddə yığınının “xaricində” olması kimi bir fikir də ola bilməz. Allah “hər yerdə”dir və hər yeri əhatə edib örtməkdədir. Bu gerçək Quranda belə açıqlanır:

Allah… Ondan başqa ilah yoxdur. Diridir, Qaimdir. Onu mürgüləmə və yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə nə varsa hamısı Onundur. İcazəsi olmadan Onun qatında kim şəfaət edə bilər? O, önlərindəkini və arxalarındakını bilir. (Onlar isə) Dilədiyi qədərinin xaricində, Onun elmindən heç bir şeyi qavrayıb-əhatə edə bilməzlər. Onun kürsüsü, bütün göyləri və yeri örtüb-əhatə etmişdir. Onların qorunması Ona çətin gəlməz. O, çox ucadır, çox böyükdür. (Bəqərə Surəsi, 255)

Allahın məkandan münəzzəh olduğu (yəni məkana tabe olmadığı) və hər yeri ehtiva etdiyi gerçəyi bir başqa ayədə belə ifadə edilir: “Şərq də Allahındır, Qərb də. Hara dönsəniz Allahın üzü oradır. Şübhəsiz ki Allah əhatə edəndir, biləndir.” (Bəqərə Surəsi, 115) Maddi varlıqlar qavrayış (hiss) olduqlarına görə Allahı görə bilməzlər, amma Allah, öz yaratdığı maddəni hər şəkliylə görür. Quranda “Gözlər Onu idrak edə bilməz; O isə bütün gözləri idrak edər” deyilərək bu gerçək xəbər verilir. (Ənam Surəsi, 103)

Yəni biz Allahın varlığını gözlərimizlə qavraya bilmərik. Amma Allah bizim daxilimizi, xaricimizi, baxışlarımızı, düşüncələrimizi tam olaraq əhatə etmişdir. Onun elmi xaricində biz bircə söz belə söyləyə bilmərik, hətta tək bir nəfəs də ala bilmərik. “Xarici dünya” hesab etdiyimiz hissləri seyr edərkən, yəni həyatımızı yaşayarkən də, bizə ən yaxın olan varlıq, hər hansı bir hiss deyil, Allahın Özüdür. Quranda olan “And olsun, insanı biz yaratdıq və nəfsinin ona nə vəsvəsələr verməkdə olduğunu bilirik. Biz ona şahdamarından daha yaxınıq” ayəsinin sirri də bu gerçəkdə gizlənir. (Qaf Surəsi, 16) Bir insan öz bədəninin “maddə”dən meydana gəldiyini zənn etdiyində bu əhəmiyyətli həqiqəti qavraya bilməz. Çünki məsələn “Özüm” zənn etdiyi yer beynidirsə, xarici olaraq qəbul etdiyi yer özünə 20-30 sm. kimi müəyyən uzaqlıqda olar. Amma, maddə deyə bir şeyin var olmadığını, hər şeyin xəyal olduğunu qavradığında, bu zaman xaric, daxil, uzaq, yaxın kimi anlayışlar mənasızlaşır. Allah onu ehtiva etmişdir və ona “sonsuz yaxın”dır.

Allah insanlara “sonsuz yaxın” olduğunu, “qullarım Məni səndən soruşsalar, şübhəsiz ki Mən (onlara) çox yaxınam…” ayəsi ilə də bildirir. (Bəqərə Surəsi, 186) Başqa bir ayədə qeyd olunan “şübhəsiz Rəbbin insanları hər tərəfdən əhatə etmişdir” ifadəsi də yenə eyni həqiqəti xəbər verir. (İsra Surəsi, 60)

İnsan özünə ən yaxın olan varlığın yenə özü olduğunu zənn edərək aldanır. Halbuki, Allah bizə, özümüzdən belə daha yaxındır. “Hələ can boğaza gəlib çatdığında, ki həmin an siz baxıb dayanarsınız, Biz ona sizdən daha yaxınıq; ancaq görməzsiniz.” ayəsiylə də bu gerçəyə diqqət çəkmişdir. (Vaqiə Surəsi, 83-85) Ancaq ayədə də bildirildiyi kimi insanlar gözləriylə görmədikləri üçün bu heyrətamiz həqiqətdən xəbərsiz yaşayırlar. Digər tərəfdən, kölgə varlıqdan fərqlənməyən insanın, Allahdan müstəqil güc və iradəyə sahib olması da mümkün deyil. Necə ki “sizi də, etməkdə olduqlarınızı da Allah yaratmışdır” ayəsi yaşadığımız bütün hadisələrin Allahın iradəsi altında reallaşdığını göstərir. (Saffat Surəsi, 96) Quranda bu gerçək bildirilir və “… atdığın zaman sən atmadın, Allah atdı…” ayəsiylə heç bir hərəkətin Allahdan müstəqil olmadığı vurğulanır. (Ənfal Surəsi, 17) İnsan kölgə varlıq olduğu üçün atmaq hərəkətini edən özü ola bilməz. Ancaq Allah bu kölgə varlığa özünün atdığı hissini verir. Gerçəkdə isə bütün hərəkətləri reallaşdıran Allahdır. Bu halda bir insanın əməllərini özünə aid hərəkətlər kimi qəbul etməsi, əslində özünü aldatmasıdır.

Gerçək budur. Bir insan bunu qəbul etmək istəməyə, özünü Allahdan müstəqil varlıq sanmağa davam edə bilər, amma bu heç bir şeyi dəyişdirmir.

Qavrayan Kimdir?

2010-07-20T07:46:00.000-07:00

İçində yaşadığımızı zənn etdiyimiz və “xarici dünya” olaraq adlandırdığımız maddi dünyanın əslində beynimizdə meydana gəldiyinə şübhə yoxdur. Amma burada mühüm sual ortaya çıxır: Bildiyimiz bütün maddi varlıqlar əslində hissdirsə, o zaman beynimiz nədir? Beynimiz də qolumuz, ayağımız və ya hər hansı digər əşya kimi maddi dünyanın bir parçası olduğuna görə o da digər maddələr kimi bir hiss olmalıdır.

Yuxu ilə bağlı çəkəcəyimiz nümunə mövzunu daha yaxşı açıqlayacaq. İndiyədək izah etdiklərimizə uyğun olaraq beynimizin içində yuxu seyr etdiyimizi düşünək.

Bu yuxuda xəyali bədənimiz, xəyali qolumuz, xəyali gözümüz, xəyali beynimiz olacaq. Yuxu əsnasında bizə “harada görürsən?” sualı verilsə, verəcəyimiz cavab “beynimdə görürəm” olar. Amma ortada gerçək beyin yoxdur. Yalnız xəyali bədən, xəyali kəllə və xəyali beyin var. Yuxunuzdakı görüntünü görən iradə isə yuxudakı xəyali beyin deyil, ondan daha “dərin” varlıqdır.

Yuxudakı mühitlə gerçək həyat dediyimiz mühit arasında hər hansı fiziki fərq olmadığını bilirik. Bu halda, gerçək həyat dediyimiz mühitdə bizə “harada görürsən?” sualı verilsə, yuxarıdakı nümunədə olduğu kimi “beynimdə” cavabını verməyin mənası yoxdur. Hər iki vəziyyətdə də görən və hiss edən iradə ət parçasından ibarət beyin deyil.Beyini analiz etdiyimizdə qarşımıza digər canlı orqanlarda olan zülal və yağ molekullarından fərqli bir şey çıxmır. Yəni beyin dediyimiz ət parçasında görüntüləri seyr edən, bu görüntüləri şərh edən, şüuru meydana gətirən, bir sözlə “mən” dediyimiz anlayışı yarada bilən bir şey yoxdur.

R.L. Qreqori (R.L. Gregory) beyinin içində görüntünün qavranılması ilə bağlı insanlarda yaranan səhv təəssüratı belə ifadə edir:

“Gözlərin beyində şəkillər meydana gətirdiyini iddia edən fikirlər var. Lakin belə fikirlərdən uzaq durmaq lazımdır. Şəklin beyində meydana gəldiyi deyilirsə, bu şəkli görmək üçün beyində daha bir göz olmalıdır. Həmçinin, bu gözün şəklini görmək üçün daha bir gözə ehtiyac olacaq… və bu da sonsuz göz və şəkil olmasını tələb edir. Bu isə mümkün deyil.“

Maddədən başqa bir varlığı qəbul etməyən materialistlərin içindən çıxa bilmədikləri əsl tələ buradır: görən, gördüyünü qavrayan və reaksiya verən “daxildəki göz” kimə aiddir? Karl Pribram da elm və fəlsəfə dünyasında, hiss edənin kim olduğu ilə bağlı bu fikirlərə diqqət çəkmişdir:

“Qədim Yunan mədəniyyətindən bəri, filosoflar “cihazın içindəki xəyal”, “kiçik insanın içindəki kiçik insan” və s. haqqında düşünürlər. “Mən” -beyini işlədən varlıq haradadır? Bilməyi reallaşdıran əslində kimdir? Assisili Francisin də söylədiyi kimi: “Baxanın nə olduğunu axtarırıq.”

İndi bunu düşünün: Əlinizdəki kitab, içində oturduğunuz otaq, bir sözlə, bütün görüntülər beyninizin içində görülür. Yaxşı bu görüntüləri atomlar görə bilərmi? Həm də kor, kar, şüursuz atomlar… Niyə atomların bir qismi bu xüsusiyyətləri qazanmış, digərləri qazana bilməmişdir?… Düşünməyimiz, qavramağımız, xatırlamağımız, sevinməyimiz, kədərlənməyimiz, bütün bunlar bu atomların arasındakı kimyəvi reaksiyalardan ibarət ola bilərmi? Bu sualları diqqətlə düşündüyümüzdə atomlarda iradə, şüur axtarmağın mənasız olduğunu görərik. Aydındır ki, görən, eşidən və hiss edən varlıq, maddədən daha dərin bir varlıqdır. Bu varlıq “canlı”dır və nə maddə, nə də görüntü deyil. Bu varlıq bədən görüntümüzdən istifadə edərək qarşısındakı hisslərlə əlaqəyə keçir.

Məhz bu varlıq “ruh”dur.

“Maddi dünya” dediyimiz qavrayışlar cəmi, məhz bunlar, ruh tərəfindən seyr edilən xəyaldır. Yuxumuzda sahib olduğumuz bədənimiz və yuxumuzda gördüyümüz maddi dünyanın əsli olmadığı kimi, içində yaşadığımız kainatın və sahib olduğumuz bədənin də maddi əsli yoxdur.

Gerçək olan varlıq, ruhdur. Maddə isə yalnız ruhun gördüyü hisslərdən ibarətdir. Bu sətirləri yazan və oxuyan ağıllı varlıq, atom və molekul yığını və bunların arasındakı kimyəvi reaksiyaların nəticəsi deyil, “ruh”dur.

“Xarici Dünya”nın Varlığı Şərtdir?

2010-07-20T07:43:00.000-07:00

“Xarici dünya”ya heç bir zaman çata bilmədiyimizə görə, bu dünyanın həqiqətən var olduğundan necə əmin ola bilərik? Əlbəttə ki, əmin ola bilmərik. Əksinə, hər bir əşya yalnız hisslərin cəmi olduğuna, hisslər də zehində var olduğuna görə var olan tək dünya yalnız hisslər dünyasıdır. Tanıdığımız yeganə dünya, zehinimizin içində olan, orada təsvir olunan, səsləndirilən və rəngləndirilən bir sözlə zehnimizdə meydana gələn dünyadır və bizim varlığından əmin olacağımız yeganə dünya da elə budur.

Əsli qədər gerçək və canlı maddi dünya, xaricdə hər hansı maddi həqiqət olmadığı halda, elektrik siqnalları vasitəsilə süni olaraq beynimizdə yaradıla bilir… Göndərilən süni qıcıqlar nəticəsində bir insan, əslində evində oturduğu halda avtomobil sürdüyünü zənn edə bilər.

Beynimizdə seyr etdiyimiz hisslərin maddi qarşılığının olduğunu isə əsla sübut edə bilmərik. Bu hisslər “süni” qaynaqdan da gələ bilər.

Süni şəkildə meydan gətirilən xəbərdarlıqlar nəticəsində, bizdən kənarda hər hansı maddi həqiqət olmadığı halda, beynimizdə əsli qədər gerçək və canlı olan maddi dünya yaradıla bilər… Verilən süni xəbərdarlıqlar nəticəsində bir insan, gerçəkdə evində oturduğu halda avtomobil istifadə etdiyini zənn edə bilər.

Bunu belə bir nümunə ilə zehinimizdə canlandıra bilərik:

İlk əvvəl, beyninizi bədəninizin xaricinə çıxarıb şüşə qutunun içində süni olaraq yaşatdığımızı düşünək. Həmçinin qutunun yanına hər cür elektrik siqnalının istehsal olunduğu bir kompüter yerləşdirək. Sonra hər hansı mühitə aid görüntü, səs, qoxu kimi məlumatların elektrik siqnallarını süni olaraq bu kompüterdə istehsal edək və yaddaşa köçürək. Bu kompüteri elektrik kabelləriylə beyninizdəki müvafiq qəbul mərkəzlərinə calaşdıraq və burada qeyd olunmuş siqnalları beyninizə ötürək. Bu siqnalları qəbul etdikcə beyniniz (başqa cür desək “siz”) elektrik siqnallarının qarşılığı olan mühiti görəcək və yaşayacaqdır.

Bu kompüterdən beyninizə öz görüntünüzə aid elektrik siqnalları da göndərə bilərik. Məsələn, bir stulda oturduğunuzu təsvir edən bütün görmə, eşitmə, toxunma kimi hissləri müvafiq elektrik siqnalları vasitəsilə beyninizə göndərdiyimizdə, beyniniz özünü şirkətdə oturmuş işadamı hesab edəcək. Kompüterdən gələn siqnallar davam etdikcə, bu xəyali dünya da davam edəcəkdir. Yalnız bir beyindən ibarət olduğunuzu isə heç bir şəkildə anlaya bilməyəcəksiniz. Çünki beyinin içində dünyanın meydana gəlməsi üçün beyindəki müvafiq mərkəzlərə lazımlı siqnalların çatması kifayətdir. Bu siqnallar süni qaynaqdan, məsələn bir cihazdan və ya daha fərqli mənbədən gələ bilər. Tanınmış elm filosofu Bertrand Russell bu mövzudakı fikirləri belədir:

“…Barmaqlarımızla masaya toxunduğumuz zaman hiss etdiyimiz toxunma duyğusuna gəlincə, bu barmaq uclarındakı elektron və protonlar üzərindəki elektrik təsiridir. Bu təsir isə müasir fizikaya görə masadakı elektron və protonların yaxınlığından meydana gəlmişdir. Əgər barmaq uclarımızdakı eyni təsir bir başqa üsulla ortaya çıxsaydı, ortada masa olmamasına baxmayaraq, eyni şeyi hiss edəcəkdik.”

Bəli, maddi qarşılıqları olmayan hissləri həqiqət sanaraq aldanmağımız çox asandır. Məsələn, biz bu həqiqəti yuxularımızda tez-tez yaşayırıq. Yuxuda həqiqi olduğuna tam əmin olduğumuz hadisələr yaşayır, insanlar, əşyalar, obyektlər görürik. Amma hamısı hissdən başqa bir şey deyil. Yuxu ilə “gerçək dünya” arasında isə ciddi fərq yoxdur; hər ikisi də zehnimizdə yaşanır.

Beynimizin içində yaranan “Xarici dünya”

2010-07-17T09:36:00.000-07:00

Gördüyümüz, toxunduğumuz, eşitdiyimiz və adına “maddə”, “dünya” ya da “kainat” dediyimiz anlayışlar, yalnız və yalnız beynimizdə yaranan elektrik siqnallarıdır.

Məsələn, meyvə yeyən bir insan meyvənin əslini deyil, beyinindəki kopiyasını hiss edir. Bir insanın “meyvə” deyə adlandırdığı şey, meyvənin ölçüsü, dadı, qoxusu və yumşaqlığına aid elektrik sinallarından ibarət informasiyanın beyində qavranılmasından ibarətdir. Əgər beyinə gedən görmə sinirini kəssəniz, meyvə görüntüsü də o anda yox olar və ya burundakı qəbul edicilərdən beyinə gedən sinirlərdə meydana gələn hər hansı qüsur qoxu hissinizi tamamilə ortadan qaldırar. Çünki, meyvə bir sıra elektrik siqnallarının beyin tərəfindən şərhindən başqa bir şey deyil.

Uzaqlıq hissi də düşünülməsi vacib olan digər məsələlərdən biridir. Əlinizdə bir kitabın olduğunu düşünək. Uzaqlıq deyəndə bu kitabla aranızdakı məsafə nəzərdə tutulur və bu beyninizdə meydana gələn boşluq hissidir. Bir insanın özündən çox uzaqda hesab etdiyi maddələr də əslində beyninin içindədir. Məsələn, insan göyə baxıb ulduzları seyr edir və bunların milyonlarla işıq ili uzaqda olduqlarını hesab edir. Halbuki ulduzlar onun içində, beyinindəki görüntü mərkəzindədir. Bu yazıları oxuyarkən içində olduğunu hesab etdiyiniz otağın da əslində içində deyilsiniz; əksinə otaq sizin içinizdədir. Bədəninizi görməyiniz sizi otağın içində olduğunuza inandırır. Ancaq bunu unutmayın ki, bədəniniz də beyninizdə yaranan görünütüdür.Həyatımız boyu gördüyümüz hər görüntü beyinin arxa tərəfindəki görmə mərkəzində meydana gəlir və bu görmə mərkəzi yalnız və yalnız bir neçə kub santimetr ölçüsündədir. Dar otağın görüntüsü də, geniş mənzərə görüntüsü də bu çox kiçik sahəyə yerləşir. O halda bizim gördüyümüz və xaricdə varlığına əmin olduğumuz həqiqi böyüklük deyil, yalnız beynimizin qəbul etdiyi böyüklükdür.

Bütün digər hissləriniz üçün də vəziyyət eynilik təşkil edir. Məsələn, siz yan otaqdakı televiziorun səsini eşitdiyinizi hesab edə bilərsiniz, amma əslində beyninizin içindəki səsi eşidirsiniz. Nə orada otaq olduğunu, nə də o otaqdakı televizordan səs gəldiyini isbat etməyiniz mümkün deyil. Çox uzaqdan gəldiyini hesab etdiyiniz səs də, yanınızdakı adamın səsi də əslində beyninizdəki bir neçə kvadrat santimetrlik eşitmə mərkəzində hiss olunur. Bu qəbul mərkəzinin xaricində sağ, sol, ön, arxa kimi anlayışlar da yoxdur. Yəni səs sağdan, soldan və ya havadan sizə çatmır; səsin gəldiyi bir istiqamət yoxdur.

Qəbul etdiyiniz qoxular da belədir; heç biri uzaq məsafədən sizə gəlmir. Beyninizdəki qoxubilmə mərkəzində yaranan qıcıqları, beyninizin xaricindəki maddələrin qoxusu zənn edirsiniz. Halbuki bir gülün görüntüsü görmə mərkəzinizin içində olduğu kimi, o gülün qoxusu da eyni şəkildə qoxubilmə mərkəzinizin içindədir; beynimizdən xaricdə nə gül var, nə də ona aid qoxu…

Normal insan, gülü rəngli olaraq gördüyü halda, rəng korluğu olan bir insan da eyni gülü sağdakı kimi boz rəngin müxtəlif tonlarında görür. Yaxşı, bəs hansı “həqiqət”dir?

Hisslərimizin bizə tanıtdığı “xarici dünya” eyni anda beynimizə çatan “elektrik siqnallarının cəmi”ndən başqa bir şey deyil. Beynimiz, ömür boyu bu siqnalları şərh edir. Biz də bunları maddənin “xaricdəki” əsli hesab edib yanılırıq. Yanılırıq, çünki hisslərimizlə maddənin özünə əsla çata bilmərik.

“Xarici dünya” hesab etdiyimiz siqnalları şərh edib mənalı hala gətirən də, yenə bizim beynimizdir. Məsələn, eşitmə prosesinə nəzər salaq. Əslində, qulağımızın içinə gələn səs dalğalarını şərh edərək onu bir simfoniyaya çevirən beynimizdir. Yəni musiqi, məhz beynimizin meydana gətirdiyi qavrayışdır. Rənglər də, əslində gözümüzə gələn işığın fərqli dalğa uzunluqlarıdır. Bu fərqli dalğa uzunluqlarını rənglərə çevirən yenə də beynimizdir. “Xarici dünyada” rəng yoxdur. Nə alma qırmızıdır, nə səma mavidir, nə də ağaclar yaşıldır. Onlar, yalnız elə qəbul etdiyimiz üçün elədirlər. “Xarici dünya” tamamilə hisslərimizə bağlıdır.

Məsələn, gözdəki retinada yaranan kiçik bir qüsur rəng korluğuna səbəb olur. Bu zaman belə insanlardan bəziləri mavini yaşıl, bəzisi qırmızını mavi, bəzisi də rəngləri bozun müxtəlif tonlarında hiss edirlər. Bu zaman xaricimizdəki obyektin rəngli olub olmaması əhəmiyyətli deyil.

Məşhur alim Corc Berkli də bu həqiqətə belə diqqət çəkir:

“Əvvəllər rənglərin, qoxuların və s. “həqiqətən var olduğu” zənn edilirdi. Amma daha sonra bu cür baxışlar rədd edildi və görüldü ki, bunlar duyğularımız sayəsində var olur.”

Nəticə olaraq; biz obyektləri onlar rəngli olduğuna və ya beynimizin xaricində maddi varlığa sahib olduqlarına görə rəngli görmürük. Çünki, varlıqlara yüklədiyimiz bütün xüsusiyyətlər “xarici dünyada” deyil, içimizdədir. Yaxşı, bəs o zaman “xarici dünya”da nə var?…

Necə görürük? Necə eşidirik? Necə dadırıq?

2010-07-17T09:31:00.000-07:00

Görmə prosesi olduqca mərhələli şəkildə reallaşır. Görmə əsnasında hər hansı cisimdən gələn işıq seli (fotonlar) gözün önündəki büllurdan qırılaraq keçir və gözün arxa tərəfindəki retinaya tərs olaraq düşür. Buradakı hüceyrələr tərəfindən elektrik siqnalına çevrilən görmə siqnalları sinir yolları vasitəsilə beyinin arxa hissəsindəki görmə mərkəzinə çatdırılır. Bu elektrik siqnalı bir sıra ardıcıl proseslərdən keçdikdən sonra beyindəki bu mərkəzdə görüntü olaraq qavranılır. Yəni görüntü əslində beyinin arxasındakı kiçik və işıq şüalarının heç bir şəkildə daxil ola bilmədiyi, qapqaranlıq nöqtədə meydana gəlir.

Bir cisimdən gələn işıq fotonları elektrik siqnalına çevrilərək beyində görüntü meydana gətirirlər. Görürəm deyərkən, əslində zehinimizdəki elektrik siqnallarının meydana gətirdiyi görüntünü seyr edirik.

Ümumilikdə hər kəs tərəfindən qəbul edilən bu fikrə bir daha nəzər salaq: Biz “görürəm” deyərkən, əslində gözümüzə gələn işıq fotonlarının elektrik siqnalına çevrilərək beynimizdə meydana gətirdiyi “təsiri” görürük. Yəni “görürəm” deyəndə, əslində beynimizdəki elektrik siqnallarını seyr edirik.

Həyatımız boyunca gördüyümüz hər görüntü bir neçə kub santimetrlik görmə mərkəzində meydana gəlir. Oxuduğunuz bu sətirlər də, üfüqə baxdığınızda gördüyünüz ucsuz-bucaqsız mənzərə də bu kiçik yerdə meydana gəlir. Amma daha bir məsələni nəzərdən qaçırmamalıyıq. Yuxarıda ifadə etdiyimiz kimi kəllə sümüyü işığı qətiyyən beyinə buraxmır, yəni beyinin içi qapqaranlıqdır. Bu səbəbdən beyinin işıqla təmasda olması əsla mümkün deyildir.

Bu maraqlı vəziyyətə aid bir nümunə göstərək. Qarşımızda bir şam olduğunu düşünək. Bu şamın qarşısında dayanıb ona uzun müddət baxaq. Amma bu müddət ərzində beynimiz şama aid işığın əsli ilə heç bir zaman təmasda ola bilməz. Şamın işığını gördüyümüz anda belə başımızın və beynimizin içi qapqaranlıqdır. Qapqaranlıq beynimizin içində aydın, parlaq və rəngli dünyanı seyr edirik.

R.L. Qreqori bizim çox təbii qarşıladığımız görmə hadisəsindəki möcüzəvi vəziyyəti belə ifadə edir:

“Görmə hadisəsinə o qədər öyrəşmişik ki, cavab tələb edən sualların olduğunun fərqinə varmaq böyük təxəyyül tələb edir. Lakin buna diqqət edin: Gözlərimizə kiçik, “kəlləmayallaq” görüntülər verilir və biz ətrafımızda bunları mükəmməl varlıqlar olaraq görürük. Retinanın üzərindəki işıq fotonları nəticəsində maddi dünyanı qavrayırıq. Bunun möcüzədən heç bir fərqi yoxdur.”

Bu vəziyyət digər duyğu üzvlərimiz üçün də eynilik təşkil edir. Səs, toxunma, dad və qoxu elektrik siqnalı olaraq beyinə çatır və buradakı müvafiq mərkəzlərdə qəbul edilir. Eşitmə hadisəsi də belə baş verir. Xarici qulaq, ətrafdakı səs dalğalarını qulaq seyvanı vasitəsiylə yığıb orta qulağa çatdırır; orta qulaq bu səs titrəşmələrini gücləndirərək daxili qulağa ötürür; daxili qulaq da bu titrəşmələri elektrik siqnallarına çevirərək beynə göndərir. Eynilə görmə prosesində olduğu kimi eşitmə prosesi də beyindəki eşitmə mərkəzində reallaşır. Kəllə sümüyü işığı keçirmədiyi kimi səsi də keçirmir. Bu səbəbdən “xaricimiz” nə qədər səs-küylü olsa da beynin içi tamamilə səssizdir.

Buna baxmayaraq ən dəqiq səslər beyində eşidilir. Sağlam insan qulağı heç bir xışıltı olmadan hər şeyi eşidir. Səs keçirməyən beyninizdə orkestrin simfoniyalarını dinləyir, izdihamlı mühitin bütün səs-küyünü eşidirsiniz, bir yarpağın xışıltısından tutmuş reaktiv təyyarələrinin səs-küyünə qədər geniş tezlik intervalında bütün səsləri eşidə bilərsiniz. Amma həmin anda həssas bir cihazla beyninizin içindəki səs səviyyəsi ölçülsə, burada dərin səssizliyin olduğu aydın olar.

Bir cisimdən gələn işıq seli retina üzərinə tərs şəkildə düşür. Burada elektrik siqnalına çevrilən görüntü beynin arxa tərəfindəki görmə mərkəzinə ötürülür. Görmə mərkəzi dediyimiz yer kiçikdir. Beyin işığı keçirmədiyi üçün görmə mərkəzinə də işığın çatması mümkün deyil. Yəni biz parlaq və dərinlikli bir dünyanı kiçik və işığın əsla çata bilmədiyi nöqtədə hiss edir və ya görürük..

Qoxu hissimizin meydana gəlməsi də buna bənzərdir. Vanil qoxusu, gül qoxusu kimi uçucu molekullar, burunun epitelindəki titrək tüklərdə olan qəbuledicilərə gəlir və burada qarşılıqlı təsir yaradırlar. Bu təsir beynimizə elektrik siqnalı olaraq çatdırılır və qoxu kimi qavranılır. Nəticədə bizim yaxşı ya da pis deyə adlandırdığımız qoxuların hamısı uçucu molekulların qarşılıqlı təsirlərinin elektrik siqnalına çevrildikdən sonra, beyində yaratdığı təsirdən başqa bir şey deyil. Parfüm, çiçək, sevdiyiniz yeməyin, dənizin qoxusunu, xoşunuza gələn və ya da gəlməyən hər cür qoxunu beyninizdə hiss edirsiniz. Lakin qoxu molekulları beynə heç zaman çata bilməzlər. Səs və görüntüdə olduğu kimi beyninizə çatan yalnız elektrik siqnallarıdır. Nəticə olaraq, doğulduğunuz andan etibarən beyninizdən xaricdəki obyektlərə aid bildiyiniz qoxular duyğu orqanlarınız vasitəsi ilə hiss etdiyiniz elektrik qıcıqlarıdır.

Bir ocağın işığını və istiliyini hiss etdiyimiz anda belə beynimizin içi qapqaranlıqdır və temperaturu heç dəyişmir.

Eləcə də insan dilinin ön tərəfində dörd fərqli tip kimyəvi qəbuledici var. Bunlar duzlu, şirin, turş və acı dadlarına uyğun gəlir. Dad qəbuledicilərimiz bir sıra kimyəvi prosesdən sonra bu hissləri elektrik siqnallarına çevirir və beyinə çatdırır. Bu siqnallar da beyin tərəfindən dad hesab edilir. Şokoladı ya da sevdiyiniz meyvəni yediyinizdə hiss etdiyiniz dad, elektrik siqnallarının beyin tərəfindən şərh olunmasıdır. Beyninizin xaricində olan əşyaya isə əsla çata bilməzsiniz; şokoladın özünü görə bilməz, iyləyə bilməz və dada bilməzsiniz. Beyninizə gedən dadbilmə sinirləri kəsilsə, onda yediyiniz hər hansı bir şeyin dadının beyninizə çatması mümkün olmaz, dadbilmə hissinizi tamamilə itirərsiniz.

Burada qarşımıza daha bir həqiqət çıxır. Bir yeməyi daddığımızda bir başqasının o yeməkdən aldığı dadın və ya bir səsi eşitdiyimizdə başqa birisinin eşitdiyi səsin bizim qəbul etdiklərimiz ilə eyni olduğundan əmin olmaq mümkün deyil. Bu gerçəklə əlaqədar Linkoln Barnet (Lincoln Barnett) belə deyir:

“Bir insanın qırmızını görməsi ya da Do notunu eşitməsinin başqa bir insanınkı ilə eyni olub-olmadığını bilmək mümkün deyil.”

Toxunma hissimizə gəldikdə də fərqli bir şeyin olmadığını görürük.. Bir cismə toxunduğumuzda xarici dünyanı və əşyaları tanımağımıza səbəb olan məlumatlar, dəridəki sinirlər vasitəsilə beyinə çatdırılır. Toxunma hissi beynimizdə meydana gəlir. Zənn edildiyi kimi toxunma hissini qəbul etdiyimiz yer barmaq uclarımız ya da dərimiz deyil, yenə də beynimizdəki toxunma mərkəzidir. Bizlər əşyalardan gələn elektrik qıcıqlarının beynimizdə şərh olunması nəticəsində sərtlik və ya yumşaqlıq, isti və ya soyuq kimi hisslər qəbul edir və bunları bir-birindən fərqləndiririk. Hətta bir cismi tanımağımızı təmin edən ən incə təfərrüatı belə bu qıcıqlar sayəsində əldə edirik. Bu mühüm həqiqətlə bağlı B. Rassl (B. Russel) və L. Vitgeynşteyn (L. Wittgeinstein) kimi məşhur filosofların düşüncələri isə belədir:

“…bir limonun həqiqətən var olub olmadığı və hansı müddət ərzində var olduğunu hesaba çəkmək və araşdırmaq mümkün deyil. Limon yalnız dillə aydın olan dad, burunla alınan qoxu, gözlə görülən rəng və formadan ibarətdir və yalnız bu xüsusiyyətlər elmi araşdırmanın və mühakimənin mövzusu ola bilər. Elmin obyektiv dünyanı bilməsi əsla mümkün deyil.”

Yəni maddi dünyanın əslinə çatmağımız qeyri-mümkündür. Əlaqədə, təmasda olduğumuz bütün əşyalar, əslində görmə, eşitmə, toxunma kimi hisslərin cəmindən ibarətdir. Müvafiq mərkəzlərində məlumatları şərh edən beynimiz, həyatımız boyu maddənin bizim xaricimizdəki “əsli” ilə deyil, beynimizdəki kopiyaları ilə münasibətdə olur. Biz isə bu kopiyaları xaricimizdəki həqiqi maddə zənn edərək yanılırıq.

Elektrik siqnallarından ibarət olan dünya

2010-07-17T09:25:00.000-07:00

Yaşadığımız dünya ilə bağlı bütün məlumatlar bizə beş duyğu vasitəsiylə çatır. Yəni biz gözümüzün gördüyü, əlimizin toxunduğu, burnumuzun iylədiyi, dilimizin daddığı, qulağımızın eşitdiyi dünyanı tanıyırıq. Doğulduğumuz gündən etibarən bu duyğulara bağlı olduğumuz üçün “xarici dünya”nın duyğu üzvlərimizin bizə tanıtdığından fərqli ola biləcəyini heç vaxt düşünməmişik.

Halbuki, bu gün bir çox elm sahəsində aparılan araşdırmalar son dərəcə fərqli nəticələrə gəlmiş, hisslərimiz və qavradığımız dünya ilə bağlı ciddi şübhələrin meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur.

Bu yeni anlayışın çıxış nöqtəsi isə belədir: Bizim “xarici dünya” hesab etdiklərimiz, yalnız elektrik siqnallarının beyində yaratdığı təsirlərdir. Almanın qırmızılığı, taxtanın sərtliyi, hətta ananız, atanız, ailəniz, sahibi olduğunuz bütün mallar, eviniz, işiniz və bu məqalənin sətirləri yalnız və yalnız beyninizdəki elektrik siqnallarından ibarətdir.

Fridrix Vester (Frederick Vester) elmin bu barədə gəldiyi nəticəni belə ifadə edir:

“Bəzi mütəfəkkirlərin ‘insan xəyaldır, əslində bütün yaşananlar ötəri və aldadıcıdır, bu kainat kölgədir’ kimi sözləri artıq elmi cəhətdən öz sübutunu tapır.”

Məşhur filosof Corc Berklinin (George Berkeley) bu təəccüblü həqiqət ilə bağlı şərhi belədir: “Onları gördüyümüz, toxunduğumuz və hiss etdiyimiz üçün həmin obyektlərin varlığına inanırıq. Halbuki hisslərimiz yalnız zehnimizdə var olan fikirlərdir. Bu halda hisslərimiz vasitəsilə qavradığımız obyektlər fikirlərdən başqa bir şey deyil və bu fikirlər zehnimizdən başqa yerdə ola bilməzlər …Madam ki, bütün bunlar yalnız zehində var olan şeylərdir, o halda kainatı və digər maddələri zehnimizin xaricində olan varlıqlar kimi xəyal etsək, səhv etmiş olarıq… Onda əhatəmizdə olan və maddə dediyimiz hər şeyin zehinimizin xaricində bir varlığı yoxdur.”

Maddənin həqiqi mahiyyəti

2010-07-17T09:20:00.000-07:00

Dünyanı ağıl və vicdanla müşahidə edən insan kainatdakı canlı-cansız hər şeyin yaradıldığını dərk edər. Bəs bütün bunlar kim tərəfindən yaradılmışdır?

Aydındır ki, kainatın hər zərrəsində özünü göstərən “yaradılış”, kainatın özünün məhsulu ola bilməz. Məsələn, bir böcək öz-özünü var etməmişdir. Günəş sistemi, bitkilər, insanlar, bakteriyalar, qırmızı qan hüceyrələri, kəpənəklər öz-özlərini yaratmamışdır. Bütün bunların “təsadüfən” meydana gəlməsi ehtimalı da yoxdur.

Deməli, gözümüzlə gördüyümüz hər şey yaradılmışdır… Ancaq, gözümüzlə gördüyümüz şeylərin heç biri “Yaradıcı” deyil. O halda Yaradıcı, gözümüzlə gördüyümüz hər şeydən başqa və üstün bir varlıqdır. Özü görünməyən, lakin yaratdığı hər şeydə Özünün varlığını və xüsusiyyətlərini göstərən üstün gücdür.
Allahın varlığını tanımayanların anlamadığı məqam da budur. Bu insanlar Allahı gözləriylə görmədikcə, Onun varlığına iman etməməyə şərtləniblər. Ancaq bu vəziyyətdə, kainatın hər yerində açıq-aşkar görünən “yaradılış” gerçəyini gizlətmək, kainatın və canlıların yaradılmamış olduğunu iddia etmək məcburiyyətində qalırlar və yalanlara müraciət edirlər. Təkamül nəzəriyyəsi, bu mövzuda müraciət edilən yalanların, nəticəsiz çırpınışların ən çox nəzərə çarpan nümunəsidir.

İnkar edənlərin əsas səhv cəhətini, əslində Allahın varlığını inkar etməyən, ancaq yanlış Allah inancına sahib olan bir çox insan tərəfindən də paylaşılır. Cəmiyyətdə çoxluq təşkil edən bu insanlar yaradılışı rədd etmirlər, ancaq Allahın “harada” olduğuna dair qəribə, batil inancları var: Bu insanların çoxu Allahın “göydə” olduğunu hesab edir. Şüuraltındaki düşüncələrinə görə sanki, Allah çox uzaqdakı bir planetin arxasındadır və nadir hallarda “dünya işlərinə” müdaxilə edir. Ya da heç vaxt müdaxilə etmir; kainatı yaratmış və özbaşına buraxmışdır, insanlar isə öz talelərini özləri yazırlar…

Bəziləri də Quranda ifadə edilən Allahın “hər yerdə” olduğuna dair ayəni eşitmiş, lakin bunun mənasını tam olaraq dərk edə bilməmişdir. Şüuraltındaki bu batil düşüncələrinə görə, Allahın sanki radio dalğaları və ya görünməz, hiss edilməz qaz kimi maddələrdən ibarət olduğunu zənn edirlər (Allahı tənzih edirik).

Halbuki bu düşüncə və yuxarıda qeyd etdiyimiz Allahın “harada” olduğunu heç cür anlamayan (bəlkə də buna görə Onu inkar edən) düşüncələr ortaq bir səhv cəhətə əsaslanırlar: heç bir təməli olmayan bu önyarqını mənimsəməklə Allahla bağlı zənnə düşürlər. (Önyarqı – qabaqcadan əmələ gəlmiş yanlış fikir, mühakimə edilməmişdən əvvəl əldə edilən nəticə. İngiliscə qarşılığı “prejudice”.)

Bu önyarqı nədir?..

Bu önyarqı maddənin varlığı və mahiyyəti ilə bağlıdır. Maddənin var olduğuna o qədər şərtlənmişik ki, görəsən həqiqətən varmı, yoxsa ancaq kölgə varlıqdır, heç bu haqda düşünməmişik. Halbuki müasir elm bu önyarqını da yıxaraq çox mühüm və təsirli gerçəyi ortaya qoyur.